Kadastr hujjatini bekor qilish, ko'p qavatli uy mulkchiligi, sheriklikni tugatish, olib qo'yish (ekspropriatsiya), qurilish rejasi va qurilish shartnomasi nizolarida maslahat.
Ko'chmas mulklar iqtisodiy qiymati yuqori va huquqiy oqibatlari uzoq yillar davom etishi mumkin bo'lgan muhim mol-mulk qiymatlaridir. Ko'chmas mulk oldi-sotdisi, kadastr harakatlari, ijara munosabatlari, umumiy mulkchilik, qurilish faoliyati va qurilish rejasi amaliyoti davomida sodir bo'ladigan huquqiy xatolar muhim huquq va moddiy yo'qotishlarga sabab bo'lishi mumkin.
Ko'chmas mulk huquqi — ko'chmas mulklarning mulkchiligi, foydalanilishi, berilishi, ijaraga topshirilishi, ipoteka va boshqa ashyoviy huquqlari, ko'p qavatli uy mulkchiligi, sheriklikni tugatish, kadastr nizolari, qurilish va yer munosabatlari hamda ko'chmas mulkdan kelib chiqadigan boshqa huquqiy nizolarni qamrab oluvchi keng huquq sohasidir.
Idoramiz; ko'chmas mulk oldi-sotdi harakatlari, kadastr hujjatini bekor qilish va ro'yxatga olish sud ishlari, ko'chmas mulk mulkchiligi, ijara nizolari, ko'chirish da'volari, sheriklikni tugatish, ko'p qavatli uy mulkchiligi va qurilish servituti, yer ulushi nizolari, qurilish va ko'chmas mulk rivojlantirish loyihalari, pudratchi-yer egasi nizolari, qurilish rejasi va olib qo'yish harakatlari, ipoteka va ashyoviy huquqlar hamda ko'chmas mulkdan kelib chiqadigan tijorat nizolari sohalarida huquqiy maslahat va advokatlik xizmatini taqdim etadi.
Ko'chmas mulk harakatlarida asosiy yondashuvimiz — nizo yuzaga kelgandan so'ng yechim izlash o'rniga, imkon qadar bitim amalga oshirilishidan oldin huquqiy xavflarni aniqlash va huquqiy yo'qotishlarning oldini oluvchi huquqiy choralarni ko'rishdir.
Ko'chmas mulk huquqi ko'chmas mulklar ustidagi mulkchilik va boshqa ashyoviy huquqlarni hamda ko'chmas mulklarning foydalanilishi, berilishi, ijaraga topshirilishi va ko'chmas mulklardan kelib chiqadigan huquqiy munosabatlarni tartibga soluvchi huquq sohasidir. Ko'chmas mulk huquqining asosiy masalalari qatoriga kadastr harakatlari, ko'chmas mulk oldi-sotdisi, kadastr hujjatini bekor qilish va ro'yxatga olish, ijara munosabatlari, ko'chirish, ko'p qavatli uy mulkchiligi, qurilish servituti, sheriklikni tugatish, yer ulushi nizolari, qurilish shartnomalari, ipoteka, qurilish rejasi nizolari, olib qo'yish, egallab turish haqi, egallashning oldini olish va ko'chmas mulkni rivojlantirish kabi ko'plab masala kiradi.
Ko'chmas mulk oldi-sotdi harakatlari yuqori iqtisodiy qiymatga ega bo'lgani sababli bitimdan oldin huquqiy o'rganish talab qilishi mumkin. Ko'chmas mulk sotib olinishidan oldin kadastr yozuvi, ko'chmas mulk ustidagi ipotekalar, undirishlar, servitut huquqlari, belgilar, bayonotlar, qurilish rejasi holati, ko'p qavatli uy mulkchiligi yoki qurilish servituti, binoning huquqiy holati va ko'chmas mulkning amaldagi foydalanilishi kabi masalalarning o'rganilishi muhim ahamiyat kasb etadi. Ko'chmas mulkning kadastr yozuvi, ko'chmas mulkning huquqiy holatini belgilashda asosiy manbalardan biridir; kadastr yozuvini o'rganishda mulkdor, ulush nisbatlari, ipoteka, undirish, servitut huquqlari, foydalanish huquqi, belgilar, bayonotlar, oila turar-joyi belgisi va boshqa ashyoviy-shaxsiy huquqlar baholanishi mumkin.
Kadastr yozuvining haqiqiy huquqiy holatni aks ettirmasligi yoxud kadastr yozuvining qonunga zid tarzda shakllantirilganligi da'volarida, aniq voqeaning shartlariga qarab kadastr hujjatini bekor qilish va ro'yxatga olish sud ishi ko'tarilishi mumkin; shu doirada meros, ishonchnoma, ishonchli bitim, aldov, muvozaa, kadastr, shartnoma, oila huquqi va mulkchilik nizolari kabi turli huquqiy sabablar yuzaga kelishi mumkin. Har bir kadastr hujjatini bekor qilish va ro'yxatga olish sud ishida huquqiy sababning to'g'ri belgilanishi va ko'chmas mulkning kadastr yozuvlarining batafsil o'rganilishi muhim ahamiyat kasb etadi. Ko'chmas mulkning chegaralari, maydoni, mulkchiligi yoxud kadastr yozuviga oid nizolarda esa kadastr yozuvlari, kadastr bayonnomalari, eski kadastr yozuvlari, xaritalar, texnik o'lchamlar va ekspert xulosalari kabi dalillarning baholanishi zarur bo'lishi mumkin. Ko'chmas mulkning kimga tegishliligi yoxud ko'chmas mulk ustidagi mulk huquqining qamrovi masalasida yuzaga keladigan nizolar ham kadastr, meros, sotuv, sovg'a, muvozaa, eskirish muddati yoxud kadastr kabi turli huquqiy sabablardan kelib chiqishi mumkin.
Turar-joy va ish joyi ijara shartnomalarining tomonlarning huquqlarini himoya qiladigan tarzda tayyorlanishi muhim ahamiyat kasb etadi; ijara shartnomalarida ijara haqi, ijara oshirilishi, garov puli, foydalanish maqsadi, obuna haqi va xarajatlar, ta'mirlash, quyi ijara, berish, bekor qilish va ko'chirish kabi masalalarning aniq tartibga solinishi zarur. Uzoq muddatli ijara munosabatlarida iqtisodiy sharoitlarning o'zgarishi sababli ijara haqining qayta belgilanishi yoxud shartnomaning moslashtirilishi ko'tarilishi mumkin; qonuniy yoxud shartnomaviy shartlarga qarab ijara haqining qayta belgilanishi maqsadida ijara haqini aniqlash sud ishi ochilishi ham mumkin. Ijaraga olingan ko'chmas mulkning ko'chirilishiga oid nizolar ijara haqining to'lanmasligi, ehtiyoj sababli ko'chirish, ko'chmas mulkning qayta qurilishi yoxud qurilish rejasi, ijarachining shartnomaga zid harakati, ko'chirish majburiyati, ikki haqli ogohlantirish yoxud shartnoma muddatining tugashi kabi turli huquqiy sabablardan kelib chiqishi mumkin; ko'chirish jarayonida qonuniy muddatlar va protsessual shartlarning to'g'ri kuzatilishi katta ahamiyat kasb etadi. To'lanmagan ijara haqlari bo'yicha ogohlantirish, ijro ishi, ko'chirish talabli undirish yoxud talab sud ishi kabi huquqiy yo'llar ko'tarilishi mumkin.
Ko'p qavatli uy va turar-joy majmualarida yashash sharoitida mustaqil qismlarning mulkchiligi va umumiy hududlardan foydalanishga oid nizolar Ko'p Qavatli Uy Mulkchiligi Huquqi doirasida baholanishi mumkin; shu jihatdan mustaqil qismlar, umumiy hududlar, yer ulushlari, boshqaruv rejasi, uy egalari kengashi, obuna haqlari, boshqaruvchi va umumiy xarajatlar muhim ahamiyat kasb etadi. Uy egalari kengashi tomonidan qabul qilingan qarorlarning qonunga va boshqaruv rejasiga muvofiq bo'lishi zarur; qarorlarning qonunga zidligi ilgari surilgan taqdirda aniq voqeaning sharoitlariga qarab qarorni bekor qilish yoxud boshqa huquqiy yo'llar ko'tarilishi mumkin. Ko'p qavatli uy va turar-joy majmuasi boshqaruvida obuna haqi, umumiy xarajat, boshqaruv rejasi, boshqaruvchi vakolatlari, umumiy hududlardan foydalanish va boshqaruv qarorlari bo'yicha nizolar yuzaga kelishi mumkin; tom, avtoturargoh, bog', boshpana, lift va boshqa umumiy hududlardan foydalanishga oid huquq va majburiyatlar aniq voqea va boshqaruv rejasining xususiyatlariga qarab baholanadi. Uy egalarining umumiy xarajatlarga qatnashish majburiyatini bajarmasligi holida talabning undirilishi uchun ijro ishi yoxud boshqa huquqiy yo'llar ko'tarilishi mumkin.
Bir ko'chmas mulkning bir nechta shaxsga tegishli bo'lishi va sheriklarning ko'chmas mulk ustidagi sheriklikni tugatishni xohlashi holida sheriklikni tugatish ko'tarilishi mumkin; aniq voqeaning shartlariga qarab aynan bo'lish yoxud sotuv orqali sheriklikning tugatilishi kabi usullar baholanishi mumkin. Bir ko'chmas mulkning bir nechta shaxsga tegishli bo'lishi holida hamkorlarning ko'chmas mulkdan foydalanishi, boshqarilishi va ko'chmas mulk ustidagi huquqlari masalasida ham nizolar chiqishi mumkin; bu nizolarda ulush nisbatlari, foydalanish tarzi va tomonlarning kelishuvlari baholanadi. Xususan meros yo'li bilan orttirilgan ko'chmas mulklarda birgalikdagi mulkchilik ko'tarilishi mumkin; birgalikdagi mulkchilikning tugatilishi yoxud ulushli mulkchilikka o'tish kabi jarayonlarda huquqiy maslahat zarur bo'lishi mumkin.
Yer egasi bilan pudratchi o'rtasida tuzilgan yer ulushi evaziga qurilish shartnomalari yuqori qiymatli va uzoq muddatli huquqiy munosabatlar keltirib chiqarishi mumkin; ushbu shartnomalarda qurilishning xususiyati, mustaqil qismlarning taqsimoti, topshirish sanasi, texnik shartlar, kechikish, jarima sharti, nuqson, kafolat, bekor qilish va kadastr o'tkazmalari kabi masalalarning batafsil tartibga solinishi muhim ahamiyat kasb etadi. Qurilish loyihalarida qurilishning kechikishi, to'liqsiz yoki nuqsonli ishlab chiqarish, loyihaga zidlik, mustaqil qism taqsimoti, kadastr o'tkazmasi, jarima sharti yoxud shartnomaning bekor qilinishi kabi nizolar yuzaga kelishi mumkin. Qurilish loyihalarida yer egasi, pudratchi, subpudratchi, ta'minotchi va boshqa tomonlar o'rtasidagi munosabatlarning shartnomalar orqali aniq tartibga solinishi muhim ahamiyat kasb etadi; shartnomalarda tomonlarning javobgarliklari, topshirish muddatlari, texnik shartlar, to'lov rejasi va kechikish holida qo'llaniladigan qoidalar belgilanishi mumkin. Topshirilgan binoning shartnomaga, loyihaga yoxud texnik talablarga muvofiq bo'lmasligi holida nuqson yoxud to'liqsiz ijro da'volari ko'tarilishi mumkin; bunday nizolarda loyiha, texnik shartnoma, shartnoma, topshirish bayonnomalari va ekspert tekshiruvlari birgalikda baholanadi. Turar-joy loyihalarida hali tugallanmagan ko'chmas mulkning sotib olinishi iste'molchi va ko'chmas mulk huquqi jihatidan maxsus huquqiy oqibatlar keltirib chiqarishi mumkin; bunday bitimlarda shartnoma, topshirish sanasi, to'lov rejasi, kafolatlar va bekor qilish-voz kechish shartlarining o'rganilishi muhim ahamiyat kasb etadi.
Ko'chmas mulklarning qurilish rejasi holatidan kelib chiqadigan nizolar qurilish rejalari, reja o'zgarishlari, qurilish ruxsatnomalari, foydalanish ruxsatnomalari, parsellash va qurilish reja amaliyoti kabi masalalar bilan bog'liq bo'lishi mumkin; qurilish reja harakatlarining qonunchilikka muvofiqligi aniq voqeaning xususiyatlariga qarab ma'muriy sud nuqtai nazaridan ham baholanishi lozim. Ko'chmas mulk egalarining huquqlariga ta'sir qiluvchi qurilish rejalari yoxud reja o'zgarishlari bo'yicha qonuniy shartlar yuzaga kelgan taqdirda bekor qilish da'vosi ochilishi ham ko'tarilishi mumkin; bunday sud ishlarida rejaning qonuniylikka, shaharsozlik tamoyillariga va jamoat manfaatiga muvofiqligi baholanadi. Jamoat manfaati maqsadida ko'chmas mulk mulkchiligining davlatga o'tkazilishiga oid olib qo'yish (ekspropriatsiya) harakatlarida ko'chmas mulk egalarining huquqlarining himoya qilinishi muhim ahamiyat kasb etadi; olib qo'yish jarayonida olib qo'yish qarori, summa, kelishuv, kadastr harakatlari va olib qo'yishsiz egallash kabi masalalar ko'tarilishi mumkin. Davlat organlarining zarur olib qo'yish harakatlarini amalga oshirmasdan xususiy mulkka tegishli ko'chmas mulkka amalda yoxud huquqiy jihatdan aralashishi holida ham aniq voqeaning shartlariga qarab olib qo'yishsiz egallash sababli huquqiy talablar ko'tarilishi mumkin.
Ko'chmas mulk ustida kredit yoxud boshqa qarzning kafolati maqsadida ipoteka o'rnatilishi mumkin; ipoteka bo'yicha o'rnatilishi, darajasi, qarzning to'lanishi, ipotekaning olib tashlanishi va ipotekali ko'chmas mulkning berilishi kabi masalalar huquqiy o'rganishni talab qilishi mumkin. Foydalanish huquqi ko'chmas mulkdan ma'lum shartlar bilan foydalanish va undan naf ko'rish vakolatini beruvchi cheklangan ashyoviy huquqlardan biridir; foydalanish huquqining o'rnatilishi, ishlatilishi va tugashi bo'yicha kadastr yozuvi va tegishli huquqiy tartibga solish o'rganilishi mumkin. Ko'chmas mulkning jamoat yo'liga bog'lanishi mavjud emasligi yoxud transport nuqtai nazaridan ehtiyoj yuzaga kelishi holida shartlarning yuzaga kelishi bilan o'tish haqi ko'tarilishi mumkin. Boshqa shaxsga tegishli ko'chmas mulk ustida bino yoxud inshoot barpo etish yoxud mavjud binodan ma'lum shartlar bilan foydalanish huquqini beruvchi qurilish servituti esa xususan ko'chmas mulkni rivojlantirish loyihalarida muhim ahamiyat kasb etishi mumkin.
Ko'chmas mulkning huquq egasi bo'lmagan shaxs tomonidan qonunga zid tarzda foydalanilishi holida, aniq voqeaning shartlariga qarab egallab turish haqi talabi ko'tarilishi mumkin; egallab turish haqi nizolarida ko'chmas mulkning foydalanish tarzi, foydalanish muddati, ko'chmas mulkning iqtisodiy qiymati, noqonuniy foydalanish va o'xshash ijara haqlari kabi masalalar baholanishi mumkin. Ko'chmas mulk egasining mulk huquqiga qaratilgan noqonuniy aralashuvni bartaraf etish maqsadida ham aniq voqeaning shartlariga qarab egallashning oldini olish talab qilinishi mumkin.
Ko'chmas mulk nizolarida sud ishi ochilishidan oldin nizoning xususiyatining va qo'llaniladigan huquqiy yo'lning to'g'ri belgilanishi muhim ahamiyat kasb etadi; nizoning xususiyatiga qarab yarashtiruv, ogohlantirish, ijro ishi, kadastr harakatlari, sud ishi, ma'muriy murojaat yoxud ma'muriy sud ishi kabi turli huquqiy yo'llar ko'tarilishi mumkin. Xususan ko'chmas mulk nizolarida huquqni yo'qotuvchi muddatlar, eskirish muddati, vazifa va vakolat qoidalari bo'yicha alohida baholash amalga oshirilishi zarur.
Ko'chmas mulk sotib olinishidan oldin faqat sotuv narxining baholanishi yetarli bo'lmasligi mumkin. Kadastr o'rganishi orqali ko'chmas mulkning mulkchiligi, ulush holati, ipoteka, undirish va belgilari o'rganiladi; qurilish rejasi o'rganishi orqali ko'chmas mulkning qurilish reja holati va qurilish shartlari baholanadi; jismoniy va huquqiy holat jihatidan ko'chmas mulkning amaldagi holati bilan kadastr va boshqa rasmiy yozuvlar o'rtasidagi muvofiqlik o'rganilishi mumkin; shartnoma o'rganishi orqali sotuv yoxud oldindan sotuv shartnomasi huquqiy xavflar nuqtai nazaridan baholanadi; to'lov va kafolat jihatidan to'lov rejasi va tomonlarning majburiyatlari huquqiy kafolat nuqtai nazaridan o'rganiladi; berish jarayoni doirasida esa kadastr o'tkazmasi va tegishli harakatlarning qonunchilikka muvofiq amalga oshirilishiga qaratilgan maslahat beriladi.
Xususan yuqori qiymatli ko'chmas mulklarda sotib olish harakatidan oldin kadastr, qurilish rejasi, ipoteka, undirish, belgi va boshqa huquqiy yozuvlarning o'rganilishi kelajakda yuzaga kelishi mumkin bo'lgan huquqiy yo'qotishlarning oldini olish jihatidan muhim ahamiyat kasb etadi.
Ipotekali ko'chmas mulkning berilishi ma'lum shartlar bilan mumkin bo'lishi mumkin. Ammo ko'chmas mulk sotib olinishidan oldin ipotekaning qamrovi, qarz holati va ipotekaning qanday olib tashlanishi albatta baholanishi lozim.
Kadastr yozuvining haqiqiy huquqiy holatni aks ettirmasligi yoxud qonunga zid tarzda shakllantirilganligi da'volarida, aniq voqeaning huquqiy sababiga qarab kadastr hujjatini bekor qilish va ro'yxatga olish sud ishi ko'tarilishi mumkin.
Ko'chmas mulk ustidagi umumiy mulkchilik munosabatining tugatilishi maqsadida ochiladigan sud ishidir. Aniq voqeaning shartlariga qarab ko'chmas mulkning aynan bo'linishi yoxud sotuv orqali sheriklikning tugatilishi ko'tarilishi mumkin.
Ko'chirish sabablari ijara munosabatining xususiyatiga, shartnomaga va qonuniy tartibga solishga qarab o'zgarishi mumkin. Ijara haqining to'lanmasligi, ehtiyoj, qayta qurilish yoxud ko'chirish majburiyati kabi turli sabablar ko'tarilishi mumkin.
Yer ulushi evaziga qurilish shartnomalarida mustaqil qismlar taqsimoti, topshirish muddati, texnik shartlar, kechikish, jarima sharti, kafolat, kadastr o'tkazmalari va shartnomaning tugashi kabi masalalarning batafsil tartibga solinishi muhim ahamiyat kasb etadi.
Shartnoma qoidalari va aniq voqeaning sharoitlariga qarab kechikish sababli jarima sharti, kompensatsiya, bekor qilish yoxud boshqa huquqiy talablar ko'tarilishi mumkin.
Egallab turish haqi — ko'chmas mulkning huquq egasi bo'lmagan shaxs tomonidan noqonuniy foydalanilishi sababli shartlarning yuzaga kelishi holida talab qilinishi mumkin bo'lgan foydalanish haqidir.
Nizoning turiga qarab sud ishi ochilishidan oldin majburiy yarashtiruv sharti mavjud bo'lishi mumkin. Xususan ijara va ba'zi ko'chmas mulk nizolarida da'vo sharti sifatida yarashtiruv qoidalari ko'tarilishi mumkin.
Ko'chmas mulklar yuqori iqtisodiy qiymati va uzoq muddatli huquqiy oqibatlari sababli bitimdan oldin batafsil huquqiy o'rganishni talab qilishi mumkin. Ko'chmas mulk sotib olinishidan oldin kadastr yozuvining, ipoteka va undirishlarning, belgilarning, qurilish rejasi holatining va ko'chmas mulkning huquqiy maqomining o'rganilishi; qurilish loyihalarida esa shartnomalarning va tomonlarning huquq va majburiyatlarining batafsil tartibga solinishi kelajakda yuzaga kelishi mumkin bo'lgan nizolarning oldini olishga yordam berishi mumkin. Idoramiz; ko'chmas mulk oldi-sotdi harakatlari, kadastr nizolari, kadastr hujjatini bekor qilish va ro'yxatga olish, ijara va ko'chirish, ijara haqini aniqlash sud ishlari, ko'p qavatli uy mulkchiligi, sheriklikni tugatish, egallab turish haqi, egallashning oldini olish, yer ulushi evaziga qurilish shartnomalari, pudratchi va yer egasi nizolari, qurilish reja huquqi, olib qo'yish, ipoteka va boshqa ashyoviy huquqlar hamda ko'chmas mulkdan kelib chiqadigan tijorat nizolari sohalarida huquqiy maslahat va advokatlik xizmatini taqdim etadi.