Kompaniya tashkil etish, umumiy yig'ilish, ulush berilishi, birlashish-qo'shib olish va rahbar javobgarligi jarayonlarida maslahat.
Kompaniyalarning tashkil etilishidan faoliyatining olib borilishigacha, sheriklik tuzilmasining tartibga solinishidan kompaniya birlashishi va bo'linishigacha, rahbarlarning javobgarligidan kompaniyaning tugashigacha ko'plab huquqiy jarayon kompaniyalar huquqi qamroviga kiradi.
Tijorat faoliyatining huquqiy jihatdan xavfsiz zaminda olib borilishi — kompaniya shartnomalarining to'g'ri tayyorlanishi, sheriklar o'rtasidagi munosabatlarning aniq tartibga solinishi, qaror qabul qilish jarayonlarining qonunchilikka muvofiq olib borilishi va kompaniya duch kelishi mumkin bo'lgan huquqiy xavflarning oldindan aniqlanishi jihatidan muhim ahamiyat kasb etadi.
Idoramiz; kompaniya tashkil etilishi, kompaniya ustavlari, sheriklik munosabatlari, umumiy yig'ilish va boshqaruv kengashi harakatlari, kompaniya birlashishi va qo'shib olinishi, ulush berilishi, aksiyadorlik nizolari, rahbarlarning huquqiy javobgarligi, kompaniyalarning tugatilishi va tijorat nizolari boshta bo'lgan holda kompaniyalar huquqi sohasida huquqiy maslahat va advokatlik xizmatini taqdim etadi.
Kompaniyalar huquqi — tijorat kompaniyalarining tashkil etilishini, ishlashini, sheriklar va rahbarlarning huquq va majburiyatlarini, kompaniya organlarining vazifalarini, kompaniyalarning qayta tashkil etilishini va tugashini tartibga soluvchi huquq sohasidir. Turk Tijorat Kodeksi boshta bo'lgan holda tegishli qonunchilik doirasida aksiyadorlik jamiyatlari, mas'uliyati cheklangan jamiyatlar va boshqa kompaniya turlariga oid turli huquqiy tartibga solish mavjud.
Kompaniya tashkil etilayotganda kompaniya turining belgilanishi, sheriklik tuzilmasining shakllantirilishi, kapital tuzilmasining rejalashtirilishi va kompaniya shartnomasining tayyorlanishi kabi ko'plab huquqiy masala ko'tariladi. Idoramiz tomonidan aksiyadorlik va mas'uliyati cheklangan jamiyat tashkil etilishi, kompaniya turini belgilashga qaratilgan huquqiy baholash, ustav va kompaniya shartnomalarining tayyorlanishi, sheriklik va ulush/kapital tuzilmasining baholanishi hamda tashkil etish harakatlarining huquqiy kuzatilishi masalalarida maslahat va advokatlik xizmati taqdim etilmoqda.
Aksiyadorlik jamiyatlarida aksiyadorlik, kapital tuzilmasi, boshqaruv kengashi va umumiy yig'ilish kabi kompaniya organlarining vazifa va vakolatlari turli huquqiy tartibga solishga bo'ysinadi. Tashkil etilish, ustav o'zgartirishlari, ulush berilishi, umumiy yig'ilish va boshqaruv kengashi harakatlari, kapitalni oshirish-kamaytirish, aksiyadorlik huquqlari, rahbarlarning javobgarligi, birlashish-bo'linish va tugatish harakatlari masalalarida huquqiy maslahat va sud ishi xizmatlari taqdim etilmoqda.
Mas'uliyati cheklangan jamiyatlarda sheriklik tuzilmasi, ulush berilishi, direktorlarning vakolatlari va sheriklarning huquqlari bo'yicha maxsus huquqiy tartibga solish mavjud. Kompaniya tashkil etilishi, kompaniya shartnomasining tayyorlanishi/o'zgartirilishi, ulush berilishi, sheriklikdan chiqish-chiqarilish, direktorlarning tayinlanishi, umumiy yig'ilish qarorlari, kapital harakatlari, sheriklar o'rtasidagi nizolar hamda kompaniyaning bekor qilinishi-tugatilishi masalalarida huquqiy yordam ko'rsatilmoqda.
Kompaniyalarda sheriklar o'rtasidagi huquqiy munosabatning aniq tartibga solinishi, kelajakda yuzaga kelishi mumkin bo'lgan nizolarning oldini olish jihatidan muhim ahamiyat kasb etadi. Xususan bir nechta sherikga ega kompaniyalarda sheriklarning huquq va majburiyatlari, kapital majburiyatlari, foyda taqsimoti, boshqaruv va vakillik vakolatlari, ulush berilishi, kompaniyadan chiqish-chiqarilish, raqobat taqiqi va maxfiylik majburiyatlari kabi masalalarning oldindan belgilanishi muhim ahamiyat kasb etadi.
Kompaniya ulushlarining berilishi kompaniya turi va ulushning xususiyatiga qarab turli shakl va shartlarga bo'ysinishi mumkin. Berish shartnomasining tayyorlanishi, sheriklik tuzilmasining o'rganilishi, kompaniya shartnomasi va ulush berilishi cheklovlarining baholanishi, berish qiymati va to'lov shartlarining tartibga solinishi kabi huquqiy masalalar baholanadi. Xususan kompaniya nazoratini o'zgartiruvchi ulush berilishida bitimning kompaniyaning butun tuzilmasi va tomonlarning tijorat munosabatlari nuqtai nazaridan baholanishi muhim ahamiyat kasb etadi.
Sheriklar o'rtasida imzolanadigan sheriklar shartnomalari kompaniyaning boshqaruvi va sheriklar o'rtasidagi munosabatlarning batafsilroq tartibga solinishiga imkon berishi mumkin: sheriklarning boshqaruv va ovoz berish huquqlari, ulush berilishiga oid cheklovlar, oldindan sotib olish huquqlari, foyda taqsimoti siyosati, raqobat qilmaslik va maxfiylik majburiyatlari, nizoni hal etish va sheriklikdan ajralish mexanizmlari kabi masalalar tartibga solinishi mumkin.
Umumiy yig'ilish — kompaniya turiga qarab qonunda va kompaniya shartnomasida belgilangan vakolatlarni ishlatuvchi asosiy kompaniya organlaridan biridir. Oddiy va favqulodda umumiy yig'ilish majlislari, kun tartibining tayyorlanishi, qarorlarning huquqiy jihatdan o'rganilishi, qarorlarning bekor qilinishi yoki haqiqiy emasligining ilgari surilishi masalalarida huquqiy yordam ko'rsatilmoqda. Majlis va qaror nisoblari hamda protsessual shartlarning to'g'ri qo'llanilishi muhim ahamiyat kasb etadi.
Kompaniyalarning boshqaruv va vakillik jarayonlarida boshqaruv kengashi a'zolari yoki direktorlar muhim vazifalarni bajaradi. Boshqaruv kengashi qarorlarining tayyorlanishi, boshqaruv va vakillik vakolatlarining baholanishi, direktorlarning vazifa va vakolatlari, boshqaruv kengashi a'zolarining javobgarligi, vakolat berilishi va rahbarlarning huquqiy xavflarining baholanishi masalalarida maslahat berilmoqda.
Kompaniya rahbarlari o'z vazifalarini bajarish davomida qonundan, kompaniya shartnomasidan va kompaniya faoliyatidan kelib chiqadigan turli majburiyatlarga ega. Rahbarlarning kompaniyani zarar ko'rishiga sabab bo'lishi mumkin bo'lgan harakatlari, vazifalarini qonunchilikka zid tarzda bajarishi yoxud aybli xatti-harakatlari turli huquqiy javobgarliklarning ko'tarilishiga sabab bo'lishi mumkin. Aniq voqeaning xususiyatlariga qarab rahbarlarning javobgarligi, kompaniyaning ko'rgan zarari va aksiyadorlarning huquqlari alohida baholanadi.
Kompaniya organlari tomonidan qabul qilingan ba'zi qarorlarning qonunga, kompaniya shartnomasiga yoki kompaniyaning asosiy tamoyillariga zid ekanligi ilgari surilishi mumkin. Qarorning qonuniylikka muvofiqligi, majlis va qaror nisoblari, aksiyadorlarning huquqlari va protsessual kamchiliklar baholanadi. Qonunda nazarda tutilgan shartlar mavjud bo'lganda umumiy yig'ilish qarorlarining bekor qilinishi yoki haqiqiy emasligining aniqlanishi uchun huquqiy yo'llarga murojaat qilinishi mumkin.
Kompaniyalarning moliyaviy ehtiyojlari yoxud kapital tuzilmasining qayta tartibga solinishi maqsadida kapitalni oshirish yoki kamaytirish harakatlari ko'tarilishi mumkin. Kapital tuzilmasining baholanishi, umumiy yig'ilish qarorlari, aksiyadorlarning huquqlari, yangi ulush chiqarilishi, ustuvor huquqlar va ro'yxatga olish-e'lon qilish jarayonlarining qonunchilikka muvofiq olib borilishi zarur.
Kompaniyalarning o'sish, qayta tashkil etilish yoxud tijorat faoliyatini rivojlantirish maqsadida birlashish va qo'shib olish harakatlari amalga oshirilishi mumkin. Huquqiy o'rganish, kompaniya va ulush tuzilmasining tahlili, shartnomalarning tayyorlanishi, ulush berilishi harakatlari, qarz va majburiyatlarning o'rganilishi kabi ko'plab masala birgalikda baholanadi.
Kompaniyalarning tijorat yoxud moliyaviy tuzilmalarining qayta tartibga solinishi maqsadida bo'linish va boshqa qayta tashkil etish harakatlari ko'tarilishi mumkin. Qayta tashkil etish jarayonida kompaniyaning mavjud tuzilmasi, faoliyati, qarzlari, mol-mulki va sheriklik munosabatlari baholanib huquqiy jihatdan mos usul belgilanishi mumkin.
Kompaniyalarning kundalik tijorat faoliyatining muhim qismi shartnomalar orqali olib boriladi. Savdo, ta'minot, xizmat, distribyutorlik, dilerlik, franchayz, agentlik, maxfiylik va raqobat taqiqi shartnomalari boshta bo'lgan holda tijorat shartnomalarining tayyorlanishi, o'rganilishi va muzokara jarayonlarida huquqiy yordam ko'rsatilmoqda.
Kompaniyalar imzolagan shartnomalar nafaqat tomonlarning o'zaro huquq va majburiyatlarini, balki kompaniyaning uzoq muddatli tijorat va huquqiy xavflarini ham belgilashi mumkin. Tomonlarning majburiyatlari, to'lov shartlari, muddatni buzish qoidalari, jarima shartlari, javobgarlik cheklovlari, bekor qilish shartlari, maxfiylik, raqobat taqiqi, fors-major va nizoni hal etish usullari kabi qoidalar baholanadi.
Kompaniyalar duch kelishi mumkin bo'lgan huquqiy xavflarning faqat nizo yuzaga kelgandan so'ng emas, oldindan aniqlanishi va zarur huquqiy tartibga solishning amalga oshirilishi muhim ahamiyat kasb etadi: kompaniya va tijorat shartnomalarining o'rganilishi, sheriklik munosabatlarining tartibga solinishi, umumiy yig'ilish va boshqaruv kengashi jarayonlarining baholanishi, rahbarlarning javobgarlik xavflarining baholanishi.
Sheriklar, kompaniya rahbarlari, aksiyadorlar, tijorat hamkorlari yoxud uchinchi shaxslar o'rtasida kompaniya faoliyatidan kelib chiqadigan nizolar yuzaga kelishi mumkin. Sheriklar o'rtasidagi nizolar, aksiyadorlik nizolari, umumiy yig'ilish va boshqaruv kengashi qarorlariga oid nizolar, ulush berilishidan kelib chiqadigan nizolar, rahbarlarning javobgarligiga oid sud ishlari hamda tijorat shartnomalaridan kelib chiqadigan nizolar bo'yicha huquqiy maslahat va sud ishi xizmatlari taqdim etilmoqda.
Kompaniya faoliyatining tugatilishi holida bekor qilish va tugatish jarayonlarining tegishli qonunchilikka muvofiq olib borilishi zarur: bekor qilish qarorining qabul qilinishi, tugatish harakatlarining olib borilishi, kompaniya talablarining undirilishi va qarzlarning to'lanishi, mol-mulkning tugatilishi, sheriklarning huquqlarining belgilanishi.
Kompaniya tashkil etish uchun har doim advokat bilan ishlash majburiyati bo'lmasligi mumkin. Ammo kompaniya turining belgilanishi, sheriklik tuzilmasining shakllantirilishi, kompaniya shartnomasining tayyorlanishi va sheriklarning huquqlarining tartibga solinishi kelajakda yuzaga kelishi mumkin bo'lgan nizolarning oldini olish jihatidan muhim ahamiyat kasb etadi.
Kompaniya turining belgilanishida sheriklar soni, kapital tuzilmasi, faoliyat sohasi, investitsiya rejalari, ulush berilishi ehtiyoji va kompaniyaning kelajakdagi maqsadlari kabi ko'plab unsur inobatga olinishi mumkin. Shu sababli kompaniya turi aniq tijorat tuzilmasi baholanib belgilanishi lozim.
Nizoning xususiyatiga qarab muzokara, shartnomaga asoslangan yechim yo'llari, yarashtiruv yoxud sud ishi kabi huquqiy yo'llar ko'tarilishi mumkin. Sheriklarning huquqlari va kompaniya shartnomasidagi qoidalar avvalambor o'rganilishi lozim.
Ulush berilishining shakli va haqiqiylik shartlari kompaniya turi va ulushning xususiyatiga qarab o'zgarishi mumkin. Kompaniya shartnomasida ulush berilishiga oid cheklovlar ham mavjud bo'lishi mumkin. Shu sababli berish jarayonidan oldin kompaniya tuzilmasining va shartnomaning o'rganilishi muhim ahamiyat kasb etadi.
Qonunda nazarda tutilgan shartlar mavjud bo'lganda huquqqa yoxud kompaniya shartnomasiga zid ba'zi umumiy yig'ilish qarorlariga qarshi bekor qilish da'vosi ochilishi mumkin bo'lishi mumkin. Ba'zi qarorlar bo'yicha haqiqiy emaslik ham ko'tarilishi mumkin.
Rahbarlarning javobgarligi ular vazifasi davomida amalga oshirgan harakatlari, aybdorlik holati, kompaniyaning ko'rgan zarari va tegishli qonunchilik qoidalari doirasida baholanadi.
Kompaniya birlashishlari Turk Tijorat Kodeksida tartibga solingan tartib va shartlar doirasida amalga oshiriladi. Birlashish jarayonida kompaniyalarning huquqiy va moliyaviy tuzilmalarining o'rganilishi, sheriklarning huquqlarining himoya qilinishi va zarur kompaniya qarorlarining qabul qilinishi muhim ahamiyat kasb etadi.
Kompaniyaning tashkil etilishidan boshlab qabul qilingan huquqiy qarorlar, kelajakda yuzaga kelishi mumkin bo'lgan sheriklik va tijorat nizolarining oldini olish jihatidan muhim ahamiyat kasb etishi mumkin. Kompaniyalar huquqiga oid har bir jarayon — kompaniya turi, sheriklik tuzilmasi, faoliyat sohasi, shartnomalar va tijorat maqsadlari inobatga olinib alohida baholanadi.