Aýrylyşyk, hossarlyk, nepaka, emläk düzgüni we maşgala içindäki hukuk jedellerinde maslahat we aklawjylyk.
Maşgala hukugy; nikalaşmak, aýrylyşyk, hossarlyk, nepaka, emläk düzgünleri we maşgala gatnaşyklaryndan gelip çykýan beýleki hukuk jedellerini düzgünleşdirýän, adamlaryň we maşgala agzalarynyň şahsy durmuşyna gönüden-göni degişli bolan möhüm hukuk ugrudyr.
Maşgala hukugyna degişli jedeller, diňe hukuk netijeleri babatda däl-de, taraplaryň we aýratyn-da çagalaryň durmuşyna ýetirýän täsirleri babatda-da uly ähmiýete eýedir. Şu sebäpli maşgala hukugy proseslerini hukuk tarapyndan başga-da, anyk wakanyň şertleri we taraplaryň bähbitleri göz öňünde tutulyp ätiýaçly alnyp barylmalydyr.
Edaramyz; ylalaşykly we dawaly aýrylyşyk işleri, hossarlyk, gatnaşyk we garyplyk nepakasy, maddy we ruhy kompensasiýa, emläk düzgüniniň ýatyrylmagy, zergärçilik şaýlary, nepakanyň köpeldilmegi we azaldylmagy, maşgala öýi, nesil arabaglanyşygy we ykrar etmek-ýerine ýetirmek işleri ýaly meseleler bilen bir hatarda maşgala hukugy ugrunda hukuk maslahat we aklawjylyk hyzmatyny hödürleýär.
Maşgala hukugy, Türk Raýat Kanuny (TMK) başta bolmak bilen degişli kanunçylyk çäginde maşgala gatnaşyklaryndan gelip çykýan hukuklary we borçlary düzgünleşdirýän hukuk pudagydyr. Nikanyň baglanmagyndan gutarmagyna, ärli-aýalyň biri-biri bilen bolan maliýe gatnaşyklaryndan çagalaryň hossarlyk we nepaka hukuklaryna çenli köp mesele maşgala hukugynyň çägine girýär.
Maşgala hukugynda çykarylýan çözgütler, köplenç taraplaryň gündelik durmuşyna uzak ýyllaryň dowamynda täsir edip biljekdigi sebäpli, iş we hukuk işleriniň anyk wakanyň aýratynlyklary göz öňünde tutulyp alnyp barylmagy zerurdyr.
Ärli-aýalyň aýrylyşyk meselesinde we aýrylyşygyň hukuk netijeleri babatda ylalaşyga gelen ýagdaýynda, kanunda göz öňünde tutulan şertleriň bar bolmagy şerti bilen ylalaşykly aýrylyşyk ýoluna ýüz tutulyp bilner. Ylalaşykly aýrylyşykda taraplaryň aýrylyşyk islegi, hossarlyk, çaga bilen şahsy gatnaşyk, gatnaşyk we garyplyk nepakasy, maddy we ruhy kompensasiýa, emläge degişli talaplar bilen zergärçilik we beýleki şahsy zatlara degişli meselelerde ylalaşan bolmagy möhümdir.
Taraplaryň taýýarlan ylalaşykly aýrylyşyk teswirnamasynyň hukuk netijeleriniň ätiýaçly bahalandyrylmagy zerurdyr. Edaramyz, ylalaşykly aýrylyşyk prosesinde teswirnamanyň taýýarlanylmagy ýa-da öwrenilmegi, iş prosesiniň yzarlanylmagy we diňlenişikde taraplaryň hukuklarynyň goralmagy meselelerinde hyzmat hödürleýär.
Ärli-aýalyň biriniň aýrylyşmak islemezligi ýa-da aýrylyşygyň netijeleri babatda taraplaryň ylalaşyp bilmezligi ýagdaýynda dawaly aýrylyşyk işi gündeme gelip biler. Bu işlerde nika birleşiginiň esasyndan sarsylmagy we kanunda düzgünleşdirilen beýleki aýrylyşyk sebäpleri çäginde wakalaryň we subutnamalaryň bahalandyrylmagy zerurdyr. Işiň häsiýetine görä aýrylyşyk sebäbiniň kesgitlenilmegi, subutnamalaryň ýygnalmagy, şaýatlaryň diňlenilmegi, hossarlyk we nepaka talaplarynyň bahalandyrylmagy, maddy-ruhy kompensasiýa talaplary, emläge degişli jedeller we wagtlaýyn hukuk goragy ýaly köp mesele bir iş prosesinde gündeme gelip biler.
Aýrylyşyk ýa-da aýralyk prosesinde iň möhüm meseleleriň biri çagalaryň hossarlygynyň haýsy ata-enä berilmelidigidir. Hossarlyk meselesinde esasy bahalandyrma, çaganyň iň ýokary bähbidi göz öňünde tutulyp geçirilýär; çaganyň ýaşy, zerurlyklary, bilim ýagdaýy, ata-eneleriň durmuş şertleri we çaga bilen bolan gatnaşyklary ýaly bölekler göz öňünde tutulyp bilner.
Nepaka, maşgala hukugynda iň köp duş gelinýän hukuk jedelleriniň biridir. Anyk wakanyň aýratynlyklaryna görä öňüni alyş nepakasy, garyplyk nepakasy ýa-da gatnaşyk nepakasy gündeme gelip biler. Nepakanyň mukdarynyň kesgitlenilmeginde taraplaryň ykdysady we durmuş ýagdaýy, zerurlyklar, çagalaryň zerurlyklary we kanuny şertler ýaly bölekler göz öňünde tutulýar. Edaramyz, nepaka talaplarynyň taýýarlanylmagy, nepakanyň köpeldilmegi ýa-da azaldylmagy işleri, nepakanyň ýatyrylmagy we nepaka algylarynyň yzarlanylmagy meselelerinde hukuk hyzmaty hödürleýär.
Aýrylyşygyň hukuk netijeleriniň biri hem kanuny şertler bar bolan ýagdaýynda maddy we ruhy kompensasiýa talaplarynyň gündeme gelip bilmegidir. Maddy kompensasiýada aýrylyşyk sebäpli bar bolan ýa-da garaşylýan bähbitleriň zyýan çekmegi; ruhy kompensasiýada bolsa şahsyýet hukuklaryna gönükdirilen bozulmalar we anyk wakanyň aýratynlyklary bahalandyrylýar.
Aýrylyşykdan başga-da ärli-aýalyň arasyndaky emläk gatnaşyklary hem möhüm hukuk netijelerini döredip biler. Nika dowamynda gazanylan emlekleriň haýsy emläk düzgünine degişlidigi, gazanylan senesi, goşantlar, şahsy emläk häsiýetindäki gymmatlyklar we beýleki hukuk bölekleri bahalandyrylyp emläk düzgüniniň ýatyrylmagyna degişli talaplar kesgitlenip bilner.
Emläk paýlanyşy meselesinde taraplaryň emlägine degişli resminamalarynyň we gazanylan senelerinin ätiýaçly öwrenilmegi, hukuk ýitgileriniň öňüni almak babatda möhümdir.
Aýrylyşyk proseslerinde zergärçilik şaýlary we şahsy zatlara degişli jedeller hem gündeme gelip bilýär. Toýda dakylan zergärçilik şaýlarynyň häsiýeti, kime degişlidigi, bar ýa-da ýokdugy we yzyna gaýtarylmagyna degişli talaplar anyk wakanyň aýratynlyklaryna we ulanyljak hukuk düzgünlerine görä bahalandyrylmalydyr.
Maşgala öýi, ärli-aýalyň we maşgalanyň bilelikde ýaşaýan öýi bolmagy sebäpli maşgala hukugynda aýratyn ähmiýete eýedir. Maşgala öýüniň kärende ýa-da eýeçilik ýagdaýyna görä dürli hukuk netijeleri ýüze çykyp biler; ärli-aýalyň hukuklarynyň we kanundan gelip çykýan goragynyň bahalandyrylmagy zerurdyr.
Hossarlygy özüne berilmedik ata-ene bilen çaganyň arasynda şahsy gatnaşygyň ýola goýulmagy, çaganyň iň ýokary bähbidi göz öňünde tutulyp düzgünleşdirilip bilner. Şahsy gatnaşygyň möhleti we gerimi kesgitlenende çaganyň ýaşy, zerurlyklary, bilim ýagdaýy we ata-eneler bilen bolan gatnaşyklary ýaly bölekler göz öňünde tutulyp bilner. Bar bolan düzgünlemäniň şertleriň üýtgemegi sebäpli täzeden düzgünleşdirilmegi zerur bolsa, zerur hukuk ýüz tutmalary edilip bilner.
Çaga bilen ene we kakanyň arasyndaky hukuk baglanyşygynyň ýola goýulmagyna degişli jedeller nesil arabaglanyşygy hukugynyň çäginde ýerleşýär. Anyk wakanyň aýratynlyklaryna görä nesil arabaglanyşygynyň ýola goýulmagy, nesil arabaglanyşygynyň ret edilmegi, kakalyk işi, ykrar etmek işleri we nesil arabaglanyşygyna degişli beýleki hukuk jedelleri gündeme gelip biler. Bu işlerde kanunda göz öňünde tutulan möhletleriň we tertip kadalarynyň göz öňünde tutulmagy möhümdir.
Daşary ýurtda çykarylan aýrylyşyk ýa-da maşgala hukugyna degişli kazyýet çözgütleriniň Türkiýede hukuk netijesini döredip bilmegi üçin çözgüdiň häsiýetine görä ykrar etmek ýa-da ýerine ýetirmek işleriniň edilmegi zerur bolup biler. Aýratyn-da daşary ýurtda aýrylyşan adamlaryň Türkiýedäki ilat ýazgylarynyň degişli daşary ýurt kazyýet çözgüdine laýyklykda täzelenmegi babatda zerur hukuk proseslerini bahalandyrmak möhümdir.
Maşgala içindäki zorluk ýa-da haýbat atmak ýaly ýagdaýlarda adamlaryň howpsuzlygynyň üpjün edilmegine gönükdirilen hukuk gorag mehanizmleri gündeme gelip biler. Anyk wakanyň aýratynlyklaryna görä 6284belgili "Maşgalanyň Goragy we Zenanlara Garşy Zorlugyň Öňüni Almak Hakynda" Kanun çäginde goraýjy we öňüni alyş çäreleri bahalandyrylyp bilner.
Maşgala içindäki zorluk ýa-da haýbat atmak söz açylanda hukuk prosesi ýaly adamyň we çagalaryň howpsuzlygynyň üpjün edilmegi hem ileri tutulmalydyr.
Aýrylyşyk işi açylmazdan öň taraplaryň hukuk ýagdaýynyň we talaplarynyň kesgitlenilmegi zerurdyr. Aýrylyşyk sebäbiniň we hukuk ýagdaýynyň bahalandyrylmagy, ylalaşykly ýa-da dawaly aýrylyşyk saýlawlarynyň kesgitlenilmegi, hossarlyk-nepaka-kompensasiýa talaplarynyň bahalandyrylmagy, emläge degişli jedelleriň kesgitlenilmegi, bar bolan subutnamalaryň öwrenilmegi, arza dilegnamasynyň taýýarlanylmagy we ygtyýarly-borçly kazyýetiň kesgitlenilmegi ýaly meseleler bahalandyrylýar.
Taraplaryň aýrylyşyk we aýrylyşygyň hukuk netijeleri babatda ylalaşyp bilýän ýagdaýynda ylalaşykly aýrylyşyk has çalt we az jedelli bir proses bolup biler. Emma taraplaryň hossarlyk, nepaka, kompensasiýa, emläk ýa-da aýrylyşygyň özi barada ylalaşyp bilmezligi ýagdaýynda dawaly aýrylyşyk prosesi gündeme gelip biler. Haýsy usulyň amatlydygy, taraplaryň şahsy we hukuk ýagdaýlary bahalandyrylmazdan kesgitli belli edilip bilinmez.
Aýrylyşyk prosesinde çagalaryň hukuklary we iň ýokary bähbidi aýratyn ähmiýete eýedir. Hossarlyk, çaga bilen şahsy gatnaşyk we gatnaşyk nepakasy ýaly meseleler bahalandyrylanda çaganyň zerurlyklary we durmuş şertleri göz öňünde tutulýar. Maksat, aýrylyşykdan soň çaganyň beden, bilim we durmuş zerurlyklarynyň mümkin boldugyça sagdyn görnüşde kanagatlandyrylmagyny üpjün etjek hukuk düzgüniniň döredilmegidir.
Maşgala hukugyna degişli jedelleriň möhüm bir bölegi adamlaryň şahsy durmuşyna degişli duýgur maglumatlary öz içine alýar. Şu sebäpli hukuk prosesiniň ätiýaçly, gizlinlik ýörelgesine laýyk we müşderiniň bähbitlerini göz öňünde tutýan çemeleşme bilen alnyp barylmagy möhümdir.
Aýrylyşyk işleriniň dowamlylygy; işiň ylalaşykly ýa-da dawalydygyna, taraplaryň talaplaryna, subutnamalaryň ýygnalyşyna, şaýatlaryň sanyna, ekspert seljermelerine we kazyýetiň iş ýüküne baglylykda köp faktora bagly. Şu sebäpli her aýrylyşyk işi üçin kesgitli wagt bermek mümkin däl.
Ylalaşykly aýrylyşygyň şertleri kanunda düzgünleşdirilendir. Taraplaryň nika möhleti we beýleki kanuny şertler bilelikde bahalandyrylmalydyr. Anyk waka babatda şertleriň ýüze çykandygy ýa-da çykmandygy aýratynlykda öwrenilmelidir.
Hossarlyk meselesinde esasy ölçeg çaganyň iň ýokary bähbididir. Kazyýet, anyk wakanyň aýratynlyklaryny bahalandyryp çözgüt çykarýar. Çaganyň ýaşy, zerurlyklary, ata-eneleriň durmuş şertleri we çaga bilen gatnaşyklary ýaly dürli bölekler göz öňünde tutulyp bilner.
Kanun boýunça her ýagdaýda aklawjy bilen iş açmak hökmany bolmasa-da, aýrylyşygyň hossarlyk, nepaka, kompensasiýa we emläk ýaly möhüm hukuk netijeleri bolup biljekdigi sebäpli, işden öň hukuk ýagdaýynyň bahalandyrylmagy hukuk ýitgileriniň öňüni almak babatda peýdaly bolup biler.
Emlägiň nähili paýlanjakdygy ärli-aýalyň arasynda güýçli bolan emläk düzgünine, emlekleriň gazanylan senelerine we emlekleriň şahsy ýa-da gazanylan emläk häsiýetinde bolup bolmandygyna görä üýtgäp biler.
Nepakanyň görnüşine görä ulanyljak hukuk ölçegleri üýtgäp biler. Taraplaryň ykdysady we durmuş ýagdaýy, zerurlyklar, çagalaryň zerurlyklary we kanuny şertler bilelikde bahalandyrylýar.
Ärli-aýalyň biriniň aýrylyşmak islemezligi, beýleki ärli-aýalyň kanunda düzgünleşdirilen şertler bar bolan ýagdaýynda aýrylyşyk işini açmagyna päsgelçilik döretmeýär. Emma işiň netijesini, öňe sürülen aýrylyşyk sebäbi we subutnamalar bilen kazyýet önümçiligi dowamynda ýüze çykýan hukuk ýagdaýy kesgitleýär.
Aýrylyşyk, hossarlyk, nepaka, emläk paýlanyşy, kompensasiýa ýa-da maşgala hukugyndan gelip çykýan beýleki jedellerde prosesiň başyndan başlap hukuk ýagdaýynyň dogry bahalandyrylmagy möhümdir. Maşgala hukugy jedellerinde her waka öz şertleri içinde bahalandyrylýar; müşderiniň hukuklary we bähbitleri esasynda yzarlanyp bilinjek ýol anyk waka esasynda kesgitlenýär.