Ylalaşykly we dawaly aýrylyşyk işleri, hossarlyk, nepaka, emläk paýlanyşy we zergärçilik şaýlary talaplary.
Nika birleşiginiň gutarylmagy, diňe taraplaryň raýat ýagdaýyna däl-de; çagalaryň hossarlygyna, nepakasyna, maddy we ruhy kompensasiýasyna, emläk paýlanyşygyna, zergärçilik şaýlaryna we beýleki maliýe hem-de şahsy hukuklaryna degişli babatda-da möhüm hukuk netijelerini döredýän prosesdir.
Aýrylyşyk işlerinde taraplaryň talaplarynyň dogry kesgitlenilmegi, subutnamalaryň öz wagtynda ýygnalmagy we iş prosesiniň kanuna laýyk görnüşde alnyp barylmagy uly ähmiýete eýedir.
Edaramyz; ylalaşykly aýrylyşyk, dawaly aýrylyşyk, hossarlyk, gatnaşyk we garyplyk nepakasy, öňüni alyş nepakasy, maddy we ruhy kompensasiýa, emläk düzgüniniň ýatyrylmagy, zergärçilik şaýlary talaplary, şahsy gatnaşygyň ýola goýulmagy, çaga bilen görüşme düzgünlemeleri, maşgala öýi, aýrylyşykdan soňky jedeller we daşary ýurt kazyýet çözgütleriniň ykrar edilmegi we ýerine ýetirilmegi ýaly meseleler bilen bir hatarda aýrylyşyk we maşgala hukugy ugrunda hukuk maslahat we aklawjylyk hyzmatyny hödürleýär.
Aýrylyşyk prosesinde her nika we her maşgala gurluşy tapawutly bolýandygy sebäpli, yzarlanjak hukuk ýoly taraplaryň talaplary, nika möhleti, çagalaryň ýagdaýy, emlägi, girdejileri we bar bolan subutnamalar göz öňünde tutulyp kesgitlenmelidir.
Aýrylyşyk hukugy, nika birleşiginiň gutarylmagyny we aýrylyşygyň taraplar bilen çagalara ýetirýän hukuk netijelerini düzgünleşdirýän hukuk ugrudyr. Aýrylyşyk işi diňe nika gatnaşygynyň gutarylmagyndan ybarat däldir; iş çäginde ýa-da aýrylyşyk bilen baglanyşykly hossarlyk, nepaka, maddy we ruhy kompensasiýa, emläk düzgüniniň ýatyrylmagy, zergärçilik şaýlary, maşgala öýi, çaga bilen şahsy gatnaşyk we çäreler ýaly köp hukuk meselesi gündeme gelip biler.
Aýrylyşyk işi, nika birleşiginiň gutarylmagyny isleýän ärli-aýal tarapyndan ygtyýarly we borçly kazyýetde açylýar. İş açylmazdan öň aýrylyşyk sebäbiniň, işiň ylalaşykly ýa-da dawaly boljakdygynyň, hossarlyk talabynyň, nepaka talaplarynyň, kompensasiýa talaplarynyň, emläge degişli jedelleriň we bar bolan subutnamalaryň bahalandyrylmagy zerurdyr. Aýratyn-da dawaly aýrylyşyk işlerinde arza dilegnamasynyň hukuk taýdan dogry taýýarlanylmagy we öňe süriljek wakalaryň subutnamalar bilen goldanylmagy möhümdir.
Ärli-aýalyň aýrylyşyk we aýrylyşygyň netijeleri barada ylalaşan ýagdaýynda ylalaşykly aýrylyşyk gündeme gelip biler. Ylalaşykly aýrylyşykda taraplaryň aýrylyşyk, hossarlyk, çaga bilen şahsy gatnaşyk, nepaka, maddy we ruhy kompensasiýa bilen emlägе degişli meselelerde ylalaşyga gelmegi we bu bölekleriň tertibine laýyk düzgünleşdirilmegi möhümdir. Ylalaşykly aýrylyşygyň iň möhüm resminamalarynyň biri aýrylyşyk teswirnamasydyr; teswirnamada aýrylyşyk islegi, hossarlyk, çaga bilen şahsy gatnaşyk, gatnaşyk nepakasy, garyplyk nepakasy, maddy we ruhy kompensasiýa, emläk, zergärçilik şaýlary we beýleki maliýe talaplary ýaly meseleler düzgünleşdirilip bilner. Teswirnamada bir hukugyň aýdyň düzgünleşdirilmezligi ýa-da taraplaryň geljekki talaplaryna täsir edip biljek beýanlaryň ulanylmagy möhüm hukuk netijelerini döredip biljekdigi sebäpli, teswirnamanyň gol çekilmezden öň hukuk taýdan öwrenilmegi möhümdir.
Ärli-aýalyň aýrylyşyk meselesinde ýa-da aýrylyşygyň netijeleri babatda ylalaşyp bilmezligi ýagdaýynda dawaly aýrylyşyk işi gündeme gelip biler. Dawaly aýrylyşyk işlerinde aýrylyşyk sebäbi, günäkärlik ýagdaýy, hossarlyk, nepaka, kompensasiýa, çaga bilen şahsy gatnaşyk we beýleki talaplar kazyýet tarapyndan bahalandyrylýar. Bu işlerde taraplaryň aýyplamalaryny kanuna laýyk subutnamalar bilen görkezmegi möhümdir.
Amalyýetde iň köp duş gelinýän aýrylyşyk sebäpleriniň biri, nika birleşiginiň taraplardan bilelikdäki durmuşy dowam etdirmegine garaşylmajak derejede esasyndan sarsylmagydyr; yzygiderli düşünişmezlik, ynam gatnaşygynyň ýiti bozulmagy, maşgala borçlarynyň berjaý edilmezligi, aşa gabanjaňlyk, ykdysady meseleler, kemsitmek we psihologiki basyş ýaly dürli wakalar anyk wakanyň aýratynlyklaryna görä bahalandyrylyp bilner. Ärli-aýalyň biriniň nika dowam edýärkä başga biri bilen jynsy gatnaşyk saklamagy ýagdaýynda zyna sebäbine esaslanýan aýrylyşyk işi gündeme gelip biler; zyna sebäbine esaslanýan işlerde kanunda göz öňünde tutulan hukuk ýitiriji möhletler bar bolany üçin wakanyň öwrenilmeginden soň hukuk bahalandyrmasynyň geçirilmegi möhümdir. Ärli-aýalyň biriniň beýleki ärli-aýalyň janyna kast etmegi ýa-da oňa gönükdirilen agyr we abraý döwüji hereketlerde bolmagy, jenaýat etmegi ýa-da mertebesiz durmuş sürmegi, nika birleşiginden gelip çykýan borçlaryny berjaý etmezlik maksady bilen bilelikdäki öýi terk etmegi ýa-da akyl keseli ýaly kanunda düzgünleşdirilen aýratyn aýrylyşyk sebäpleri hem anyk wakanyň şertlerine görä bahalandyrylyp bilner. Aýrylyşyk sebäbiniň bardygy we günäkärlik ýagdaýy her işde aýratynlykda bahalandyrylýar.
Aýrylyşyk işlerinde çagalaryň hossarlygynyň haýsy ata-enä berilmelidigi möhüm hukuk meselesidir. Kazyýet tarapyndan bahalandyrma geçirilende esasy ölçeg çaganyň iň ýokary bähbididir; şu çäkde çaganyň ýaşy, bilim ýagdaýy, ata-eneleriň durmuş şertleri, çaganyň seretme zerurlyklary, ata-eneleriň çaga bilen gatnaşygy, çaganyň bar bolan tertibi we çaganyň pikiri ýaly bölekler anyk wakanyň aýratynlyklaryna görä bahalandyrylyp bilner. Taraplaryň ylalaşmagy ýa-da anyk wakanyň şertleriniň amatly bolmagy ýagdaýynda bilelikdäki hossarlyk meselesinde hem hukuk bahalandyrmasy geçirilip bilner; bilelikdäki hossarlyk babatda çaganyň iň ýokary bähbidi ýene esasy ölçegdir. Aýrylyşykdan soň şertleriň möhüm derejede üýtgemegi ýagdaýynda hossarlygyň üýtgedilmegi talap edilip bilner; çaganyň zerurlyklarynyň üýtgemegi, ata-eneniň durmuş şertlerindäki üýtgeşme ýa-da çaganyň seretmesiniň ünsden düşürilmegi ýaly ýagdaýlar şu babatda bahalandyrylyp bilner. Hossarlygy özüne berilmedik ata-eneniň çaga bilen şahsy gatnaşyk gurmaga hukugy bardyr; kazyýet tarapyndan görüşme günleri, dynç günleri, resmi dynç günleri, ýarym ýyllyk-tomus dynç alyşlary we baýramçylyklar ýaly döwürler babatda düzgünleme edilip bilner. Kesgitlenen şahsy gatnaşyk tertibiniň çaganyň iň ýokary bähbidine laýyk bolmagy esasy ýörelgedir.
Aýrylyşyk işi dowam edýärkä ärli-aýalyň we çagalaryň ykdysady taýdan goralmagy maksady bilen öňüni alyş nepakasy gündeme gelip biler; kazyýet, taraplaryň ykdysady we durmuş ýagdaýyny göz öňünde tutup zerur wagtlaýyn çäreleri bahalandyryp biler. Aýrylyşyk sebäpli garyplyga düşjek ärli-aýalyň, kanunda göz öňünde tutulan şertler bar bolan ýagdaýynda beýleki ärli-aýaldan garyplyk nepakasy talap etmegi mümkin bolup biler; bu babatda taraplaryň ykdysady ýagdaýy, günäkärlik, girdeji, çykdajy we aýrylyşygyň ykdysady netijeleri bahalandyrylýar. Hossarlygy özüne berilmedik ärli-aýalyň, çaganyň seretme we bilim çykdajylaryna ykdysady güýji derejesinde goşant goşmagy maksady bilen gatnaşyk nepakasy hem gündeme gelip biler; nepaka kesgitlenende çaganyň zerurlyklary, bilim we saglyk çykdajylary, durmuş şertleri we ata-eneleriň ykdysady ýagdaýy göz öňünde tutulyp bilner. Aýrylyşykdan soň taraplaryň ykdysady şertlerinde ýa-da çaganyň zerurlyklarynda üýtgeşme ýüze çykan ýagdaýynda nepakanyň köpeldilmegi, azaldylmagy ýa-da ýatyrylmagy hem talap edilip bilner.
Aýrylyşyk sebäpli bar bolan ýa-da garaşylýan bähbitleri zyýan çeken ärli-aýalyň, kanunda göz öňünde tutulan şertler çäginde maddy kompensasiýa talap etmegi mümkin bolup biler; bu babatda taraplaryň günäkärlik ýagdaýy we aýrylyşygyň ykdysady netijeleri bahalandyrylýar. Aýrylyşyga sebäp bolan wakalar sebäpli şahsyýet hukugy zyýan çeken ärli-aýal, kanunda görkezilen şertler ýüze çykan ýagdaýynda ruhy kompensasiýa talap edip biler; kemsitmek, agyr peseldiji hereketler ýa-da şahsyýet hukuklaryny bozýan beýleki hereketler anyk wakanyň aýratynlyklaryna görä bahalandyrylyp bilner.
Aýrylyşykdan soň ärli-aýalyň arasyndaky emläk düzgüniniň ýatyrylmagy gündeme gelip biler; emläk paýlanyşynda nika senesi, emläk düzgüni, emlekleriň gazanylan senesi, emlägiň häsiýeti, şahsy emläk-gazanylan emläk tapawudy, goşantlar we bergiler ýaly meseleler möhümdir. Emläk paýlanyşy, aýrylyşyk işinden aýratyn proses hökmünde-de gündeme gelip biler. Gazanylan emlege gatnaşma düzgüniniň ulanylan ýagdaýynda, ärli-aýalyň biriniň beýleki ärli-aýalyň gazanylan emlekleriniň üstündäki artykmaç gymmatyna gatnaşma algysy gündeme gelip biler; bu hasaplamada emlägiň häsiýeti, gazanylan senesi, gymmatlary we bar bolan bergiler göz öňünde tutulýar. Ärli-aýalyň biriniň beýleki ärli-aýala degişli bir emlägiň gazanylmagyna, gowulandyrylmagyna ýa-da goralmagyna tölegsiz ýa-da mynasyp töleg almazdan goşant goşmagy ýagdaýynda, kanunda göz öňünde tutulan şertler bilen gymmat ösüş paýy algysy hem gündeme gelip biler. Miras ýa-da sowgat ýoly bilen gazanylan käbir emläk gymmatlyklary şahsy emläk çäginde bahalandyrylyp bilner; emlägiň şahsy emläkmi ýa-da gazanylan emläkmi bolandygynyň kesgitlenilmegi emläk paýlanyşy babatda möhümdir. Ärli-aýalyň biriniň kompaniýa hyzmatdaşlygy ýa-da söwda kärhanasy bar bolan ýagdaýynda, kompaniýa paýnamalarynyň ýa-da kärhananyň emläk düzgüniniň ýatyrylmagy babatda nähili bahalandyryljakdygy hem hünär talap edýän görnüşde aýratynlykda öwrenilmelidir. Toý wagtynda dakylan zergärçilik şaýlary we bu şaýlaryň kime degişlidigi aýrylyşyk prosesinde aýratyn jedel meselesi bolup biler; şaýlaryň häsiýeti, kime dakylandygy, kim tarapyndan alnandygy, ärli-aýalyň ylalaşyklary we şaýlaryň bar bolan ýagdaýy ýaly meseleler bahalandyrylýar.
Ärli-aýalyň bilelikde ýaşaýan öýi, kanunda göz öňünde tutulan şertler çäginde maşgala öýi hökmünde goralyp bilner; öýüň kime degişlidigi, tapu ýazgysy, ärli-aýalyň ulanyş ýagdaýy, öýüň üstündäki hukuklar we öýüň geçirilmegi ýa-da kärendesine berilmegi ýaly meseleler möhüm bolup biler. Aýrylyşyk işlerinde öňe sürülen wakalaryň kanuna laýyk subutnamalar bilen goldanylmagy möhümdir; şaýat beýanlary, ýazmaça resminamalar, ýazyşmalar, elektron poçtalar, surat we wideolar, sosial media mazmunlary, bank ýazgylary, telefon ýazgylary, kamera görnüşleri, saglyk hasabatlary we resmi ýazgylar ýaly subutnamalar gündeme gelip biler, emma subutnamalaryň kanuna laýyk görnüşde alnan bolmagy uly ähmiýete eýedir. Aýrylyşyk işi dowam edýärkä ärli-aýalyň we çagalaryň goralmagy maksady bilen kazyýet tarapyndan wagtlaýyn hossarlyk, öňüni alyş nepakasy, çaga bilen şahsy gatnaşyk we maşgala öýüne degişli çäreler ýaly dürli wagtlaýyn çäreler alnyp bilner.
Nika gatnaşygynda zorluk, haýbat atmak, ýyzarly yzarlama ýa-da şuňa meňzeş ýagdaýlar bar bolan ýagdaýynda, aýrylyşyk işinden garaşsyz görnüşde uzaklaşdyrma, öýe golaýlaşmazlyk, habarlaşma serişdeleri arkaly biynjalyk etmezlik we çagalara golaýlaşmazlyk ýaly goraýjy we öňüni alyş çäreleri talap edilip bilner. Gyssagly howp bar bolan ýagdaýlarda ilki bilen howpsuzlygyň üpjün edilmegi we ygtyýarly edaralara ýüz tutulmagy zerurdyr. Aýrylyşyk çözgüdiniň güýje girmegi bilen taraplaryň arasyndaky ähli hukuk meseleleri hemişe gutarmaýar; nepakanyň üýtgedilmegi, hossarlygyň üýtgedilmegi, çaga bilen şahsy gatnaşygyň täzeden düzgünleşdirilmegi, emläk paýlanyşy, zergärçilik algysy, kompensasiýa ýa-da ýerine ýetiriş yzarlamasy ýaly täze hukuk prosesleri gündeme gelip biler. Taraplaryň biriniň daşary ýurt raýaty bolmagy, nikanyň daşary ýurtda geçirilmegi ýa-da ärli-aýalyň dürli ýurtlarda ýaşamagy ýagdaýynda daşary ýurt bölekli aýrylyşyk jedelleri ýüze çykyp biler; şeýle işlerde türk kazyýetleriniň halkara ygtyýarlygy, ulanyljak hukuk, daşary ýurt kazyýet çözgütleri, ykrar etmek we ýerine ýetirmek bilen gowşurylma ýaly meseleler aýratynlykda bahalandyrylmalydyr. Daşary ýurtda çykarylan aýrylyşyk çözgütleriniň Türkiýede hukuk netijesini döredip bilmegi üçin anyk wakanyň aýratynlyklaryna görä ykrar etmek ýa-da ýerine ýetirmek prosesiniň alnyp barylmagy zerur bolup biler.
Ylalaşykly aýrylyşygyň möhleti; kazyýetiň iş ýüküne, taraplaryň teswirnamasynyň taýýar bolup bolmandygyna we diňlenişik senesine görä üýtgäp biler. Taraplaryň aýrylyşygyň ähli netijeleri barada ylalaşan bolmagy prosesiň has çalt ilerlemegini üpjün edip biler.
Ylalaşykly aýrylyşyk babatda kanunda nikanyň iň azyndan bir ýyl dowam eden bolmagy şerti bar.
Ärli-aýalyň biriniň aýrylyşmak islemezligi, beýleki ärli-aýalyň aýrylyşyk işini açmagyna ýeke özi päsgelçilik döretmeýär. Emma dawaly aýrylyşyk işinde aýrylyşyk sebäbiniň we kanuny şertleriň görkezilmegi zerurdyr.
Günäkärlik; aýrylyşyk çözgüdinden başga-da maddy we ruhy kompensasiýa, käbir nepaka talaplary we aýrylyşygyň beýleki hukuk netijeleri babatda möhüm bolup biler.
Hossarlyk meselesinde esasy ölçeg çaganyň iň ýokary bähbididir. Kazyýet, çaganyň ýaşyny, zerurlyklaryny, ata-eneleriň şertlerini we beýleki anyk şertleri bahalandyrýar.
Kada boýunça hossarlygy özüne berilmedik ata-ene bilen çaganyň arasynda şahsy gatnaşygyň ýola goýulmagy mümkindir. Şahsy gatnaşygyň gerimi çaganyň iň ýokary bähbidi göz öňünde tutulyp kesgitlenýär.
Emläk düzgüniniň ýatyrylmagy aýrylyşygyň netijeleri bilen baglanyşykly bolsa-da, emlägiň haýsy tertip bilen we haçan paýlanjakdygy anyk wakanyň aýratynlyklaryna görä bahalandyrylýar.
Zergärçilik şaýlarynyň kime degişlidigi, şaýlaryň häsiýeti we bar bolan ýagdaýy bahalandyrylyp hukuk talaby bildirilip bilner.
Elektron habarlar anyk wakada subutnama häsiýetini göterip biler. Emma subutnamanyň kanuna laýyk görnüşde alnan ýa-da alynmandygy we jedel bilen baglanyşygy aýratynlykda bahalandyrylmalydyr.
Aýrylyşyk işinde aklawjy bilen wekillik hökmany däl. Emma aýrylyşyk bilen bir hatarda hossarlyk, nepaka, kompensasiýa, emläk paýlanyşy we zergärçilik ýaly möhüm hukuk netijeleriniň bolmagy sebäpli, aýratyn-da dawaly işlerde hukuk goldawy almak hukuk ýitgileriniň öňüni almak babatda möhümdir.
Aýrylyşyk çözgüdi, adamyň durmuşynda möhüm hukuk we şahsy netijeleri döredip biljek bir prosesdir. Şu sebäpli iş açylmazdan öň aýrylyşyk sebäbiniň, günäkärlik ýagdaýynyň, çagalaryň ýagdaýynyň, nepaka we kompensasiýa talaplarynyň, emläginiň we bar bolan subutnamalaryň bilelikde bahalandyrylmagy möhümdir. Edaramyz; ylalaşykly we dawaly aýrylyşyk işleri, hossarlyk, nepaka, maddy we ruhy kompensasiýa, emläk paýlanyşy, gatnaşyk algysy, gymmat ösüş paýy, zergärçilik şaýlary, maşgala öýi, çaga bilen şahsy gatnaşyk, goraýjy we öňüni alyş çäreler, aýrylyşykdan soňky jedeller we daşary ýurt kazyýet çözgütleriniň ykrar edilmegi we ýerine ýetirilmegi ugurlarynda hukuk maslahat we aklawjylyk hyzmatyny hödürleýär.