Kompaniýa döredilmegi, umumy ýygnak, paý geçirmek, birleşmek-satyn almak we dolandyryjy jogapkärçiligi işlerinde maslahat.
Kompaniýalaryň döredilmeginden işjeňliginiň alnyp barylmagyna, şärikçilik gurluşynyň düzgünleşdirilmeginden kompaniýanyň birleşmegine we bölünmegine, dolandyryjylaryň jogapkärçiliginden kompaniýanyň gutarmagyna çenli köp hukuk prosesi kompaniýalar hukugynyň çägine girýär.
Söwda işjeňliginiň hukuk taýdan ygtybarly esasda alnyp barylmagy; jemgyýet şertnamalarynyň dogry taýýarlanylmagy, şärikleriň arasyndaky gatnaşyklaryň aýdyň düzgünleşdirilmegi, çözgüt kabul etme proseslerinin kanunçylyga laýyk alnyp barylmagy we kompaniýanyň ýüzbe-ýüz bolup biljek hukuk töwekgelçilikleriniň öňünden kesgitlenilmegi babatda möhümdir.
Edaramyz; kompaniýa döredilmegi, kompaniýa tertipnamalary, şärikçilik gatnaşyklary, umumy ýygnak we dolandyryş geňeşi işleri, kompaniýa birleşmegi we satyn almalary, paý geçirmeler, paý eýeçilik jedelleri, dolandyryjylaryň hukuk jogapkärçiligi, kompaniýalaryň ýatyrylmagy we söwda jedelleri ýaly meseleler bilen bir hatarda kompaniýalar hukugy ugrunda hukuk maslahat we aklawjylyk hyzmatyny hödürleýär.
Kompaniýalar hukugy; söwda kompaniýalarynyň döredilmegini, işleýşini, şärikleriň we dolandyryjylaryň hukuklaryny we borçlaryny, kompaniýa organlarynyň wezipelerini, kompaniýalaryň täzeden gurnalmagyny we gutarmagyny düzgünleşdirýän hukuk ugrudyr. Türk Söwda Kanuny (TTK) başta bolmak bilen degişli kanunçylyk çäginde paýdarlar jemgyýetlerine, jogapkärçiligi çäklendirilen jemgyýetlere we beýleki kompaniýa görnüşlerine degişli dürli hukuk düzgünleri bar.
Bir kompaniýa döredilende kompaniýa görnüşiniň kesgitlenilmegi, şärikçilik gurluşynyň döredilmegi, maýa gurluşynyň meýilleşdirilmegi we jemgyýet şertnamasynyň taýýarlanylmagy ýaly köp hukuk meselesi gündeme gelýär. Edaramyz tarapyndan paýdarlar jemgyýeti we jogapkärçiligi çäklendirilen jemgyýet döredilmegi, kompaniýa görnüşiniň kesgitlenilmegine gönükdirilen hukuk bahalandyrmasy, tertipnama we jemgyýet şertnamalarynyň taýýarlanylmagy, şärikçilik we paý/maýa gurluşynyň bahalandyrylmagy bilen döreliş işleriniň hukuk taýdan yzarlanmagy meselelerinde maslahat we aklawjylyk hyzmaty hödürlenýär.
Paýdarlar jemgyýetlerinde paý eýeçiligi, maýa gurluşy, dolandyryş geňeşi we umumy ýygnak ýaly kompaniýa organlarynyň wezipeleri we ygtyýarlyklary dürli hukuk düzgünlerine degişlidir. Döreliş, tertipnama üýtgetmeleri, paý geçirmeler, umumy ýygnak we dolandyryş geňeşi işleri, maýanyň köpeldilmegi-azaldylmagy, paý eýeçilik hukuklary, dolandyryjylaryň jogapkärçiligi, birleşmek-bölünmek we ýatyrylmak işleri meselelerinde hukuk maslahaty we iş hyzmatlary hödürlenýär.
Jogapkärçiligi çäklendirilen jemgyýetlerde şärikçilik gurluşy, paý geçirmek, müdirleriň ygtyýarlyklary we şärikleriň hukuklary babatda aýratyn hukuk düzgünleri bar. Kompaniýa döredilmegi, jemgyýet şertnamasynyň taýýarlanylmagy/üýtgedilmegi, paý geçirmeler, şärikçilikden çykmak-çykarylmak, müdirleriň bellenilmegi, umumy ýygnak çözgütleri, maýa işleri, şärikleriň arasyndaky jedeller we kompaniýanyň bes edilmegi-ýatyrylmagy meselelerinde hukuk goldawy berilýär.
Kompaniýalarda şärikleriň arasyndaky hukuk gatnaşygynyň aýdyň düzgünleşdirilmegi, geljekde ýüze çykyp biljek jedelleriň öňüniň alynmagy babatda möhümdir. Aýratyn-da birnäçe şäriki bolan kompaniýalarda şärikleriň hukuklarynyň we borçlarynyň, maýa borçnamalarynyň, girdeji paýlanyşynyň, dolandyryş we wekillik ygtyýarlyklarynyň, paý geçirmeleriň, kompaniýadan çykmak-çykarylmagyň, bäsdeşlik gadagançylygynyň we gizlinlik borçlarynyň öňünden kesgitlenilmegi möhümdir.
Kompaniýa paýlarynyň geçirilmegi, kompaniýa görnüşine we paýyň häsiýetine görä dürli görnüş we şertlere degişli bolup biler. Geçirme şertnamasynyň taýýarlanylmagy, paý eýeçilik gurluşynyň öwrenilmegi, jemgyýet şertnamasynyň we paý geçirme çäklendirmeleriniň bahalandyrylmagy, geçirme bahasynyň we töleg şertleriniň düzgünleşdirilmegi ýaly hukuk meseleleri bahalandyrylýar. Aýratyn-da kompaniýanyň gözegçiligini üýtgedýän paý geçirmelerinde, işiň kompaniýanyň bütinligi we taraplaryň söwda gatnaşyklary babatda bahalandyrylmagy möhümdir.
Şärikleriň arasynda gol çekilýän paý eýeleriniň şertnamalary, kompaniýanyň dolandyryşynyň we şärikleriň arasyndaky gatnaşyklaryň has jikme-jik düzgünleşdirilmegine mümkinçilik berip biler: şärikleriň dolandyryş we ses bermek hukuklary, paý geçirmegе degişli çäklendirmeler, ozal satyn alyş hukuklary, girdeji paýlanyşy syýasatlary, bäsdeşlik etmezlik we gizlinlik borçlary, jedel çözgüdi we şärikçilikden aýrylmak mehanizmleri ýaly meseleler düzgünleşdirilip bilner.
Umumy ýygnak, kompaniýa görnüşine görä kanunda we jemgyýet şertnamasynda kesgitlenen ygtyýarlyklary ulanýan esasy kompaniýa organlarynyň biridir. Adaty we adaty däl umumy ýygnak maslahatlary, gün tertipleriniň taýýarlanylmagy, çözgütleriň hukuk taýdan öwrenilmegi, çözgütleriň ýatyrylmagy ýa-da güýçsüzliginiň öňe sürülmegi meselelerinde hukuk goldawy hödürlenýär. Maslahat we çözgüt nisaplarynyň hem-de tertibe degişli şertleriň dogry ulanylmagy möhümdir.
Kompaniýalaryň dolandyryş we wekillik proseslerinde dolandyryş geňeşiniň agzalary ýa-da müdirler möhüm wezipeleri ýerine ýetirýär. Dolandyryş geňeşi çözgütleriniň taýýarlanylmagy, dolandyryş we wekillik ygtyýarlyklarynyň bahalandyrylmagy, müdirleriň wezipeleri we ygtyýarlyklary, dolandyryş geňeşi agzalarynyň jogapkärçiligi, ygtyýarlyk geçirmek we dolandyryjylaryň hukuk töwekgelçilikleriniň bahalandyrylmagy meselelerinde maslahat berilýär.
Kompaniýa dolandyryjylarynyň wezipelerini ýerine ýetirende kanundan, jemgyýet şertnamasyndan we kompaniýanyň işjeňliginden gelip çykýan dürli borçlary bardyr. Dolandyryjylaryň kompaniýany zyýana sezewar edip biljek işleri, wezipelerini kanunçylyga ters ýerine ýetirmegi ýa-da günäkär hereketleri dürli hukuk jogapkärçilikleriniň gündeme gelmegine sebäp bolup biler. Anyk wakanyň aýratynlyklaryna görä dolandyryjylaryň jogapkärçiligi, kompaniýanyň çeken zyýany we paý eýeleriniň hukuklary aýratynlykda bahalandyrylýar.
Kompaniýa organlary tarapyndan kabul edilen käbir çözgütleriň kanuna, jemgyýet şertnamasyna ýa-da kompaniýanyň esasy ýörelgelerine ters diýip öňe sürülip bilner. Çözgüdiň kanuna laýyklygy, maslahat we çözgüt nisaplary, paý eýeleriniň hukuklary we tertibe degişli kemçilikler bahalandyrylýar. Kanunda göz öňünde tutulan şertler bar bolan ýagdaýynda umumy ýygnak çözgütleriniň ýatyrylmagy ýa-da güýçsüzliginiň kesgitlenilmegi üçin hukuk ýollaryna ýüz tutulyp bilner.
Kompaniýalaryň maliýe zerurlyklary ýa-da maýa gurluşynyň täzeden düzgünleşdirilmegi maksady bilen maýanyň köpeldilmegi ýa-da azaldylmagy işleri gündeme gelip biler. Maýa gurluşynyň bahalandyrylmagy, umumy ýygnak çözgütleri, paý eýeleriniň hukuklary, täze paý çykarylyşy, artykmaçlyk hukuklary we bellige alyş-yglan proseslerinin kanunçylyga laýyk alnyp barylmagy zerurdyr.
Kompaniýalaryň ösüşi, täzeden gurnalmagy ýa-da söwda işjeňligini ösdürmegi maksady bilen birleşme we satyn alma işleri amala aşyrylyp bilner. Hukuk barlagy, kompaniýa we paý eýeçilik gurluşynyň seljermesi, şertnamalaryň taýýarlanylmagy, paý geçirme işleri, berg we borçlaryň öwrenilmegi ýaly köp mesele bilelikde bahalandyrylýar.
Kompaniýalaryň söwda ýa-da maliýe gurluşlarynyň täzeden düzgünleşdirilmegi maksady bilen bölünme we beýleki täzeden gurnama işleri gündeme gelip biler. Täzeden gurnama prosesinde kompaniýanyň bar bolan gurluşy, işjeňligi, bergileri, emlägi we şärikçilik gatnaşyklary bahalandyrylyp hukuk taýdan amatly usul kesgitlenip bilner.
Kompaniýalaryň gündelik söwda işjeňliginiň möhüm bir bölegi şertnamalar arkaly alnyp barylýar. Satuw, üpjünçilik, hyzmat, distribýutorlyk, dilerlik, franşiza, agentlik, gizlinlik we bäsdeşlik gadagançylygy şertnamalary ýaly meseleler bilen bir hatarda söwda şertnamalarynyň taýýarlanylmagy, öwrenilmegi we gepleşik proseslerinde hukuk goldawy berilýär.
Kompaniýalaryň gol çeken şertnamalary diňe taraplaryň özara hukuklaryny we borçlaryny däl-de, kompaniýanyň uzak möhletli söwda we hukuk töwekgelçiliklerini hem kesgitläp biler. Taraplaryň borçlary, töleg şertleri, borjuny berjaý etmezlik düzgünleri, jerime şertleri, jogapkärçilik çäklendirmeleri, bes etme şertleri, gizlinlik, bäsdeşlik gadagançylygy, mejbury ýagdaý we jedel çözgüt usullary ýaly düzgünler bahalandyrylýar.
Kompaniýalaryň ýüzbe-ýüz bolup biljek hukuk töwekgelçilikleriniň diňe jedel ýüze çykandan soň ele alynmagynyň deregine, töwekgelçilikleriň öňünden kesgitlenilmegi we zerur hukuk düzgünleriniň edilmegi möhümdir: kompaniýa we söwda şertnamalarynyň öwrenilmegi, şärikçilik gatnaşyklarynyň düzgünleşdirilmegi, umumy ýygnak we dolandyryş geňeşi proseslerinin bahalandyrylmagy, dolandyryjylaryň jogapkärçilik töwekgelçilikleriniň bahalandyrylmagy.
Şärikler, kompaniýa dolandyryjylary, paý eýeleri, söwda hyzmatdaşlary ýa-da üçünji şahslaryň arasynda kompaniýa işjeňliginden gelip çykýan jedeller ýüze çykyp biler. Şärikleriň arasyndaky jedeller, paý eýeçilik jedelleri, umumy ýygnak we dolandyryş geňeşi çözgütlerine degişli jedeller, paý geçirmelerden gelip çykýan jedeller, dolandyryjylaryň jogapkärçiligine degişli işler we söwda şertnamalaryndan gelip çykýan jedeller meselelerinde hukuk maslahaty we iş hyzmatlary hödürlenýär.
Kompaniýa işjeňliginiň gutarylmagy ýagdaýynda bes etme we ýatyrma proseslerinin degişli kanunçylyga laýyk alnyp barylmagy zerurdyr: bes etme çözgüdiniň kabul edilmegi, ýatyrma işleriniň alnyp barylmagy, kompaniýa algylarynyň tutulyp alynmagy we bergileriniň tölenmegi, emläginiň ýatyrylmagy, şärikleriň hukuklarynyň kesgitlenilmegi.
Kompaniýa döredilmegi üçin her ýagdaýda aklawjy bilen işlemek hökmany bolmasa-da, kompaniýa görnüşiniň kesgitlenilmegi, şärikçilik gurluşynyň döredilmegi, jemgyýet şertnamasynyň taýýarlanylmagy we şärikleriň hukuklarynyň düzgünleşdirilmegi geljekde ýüze çykyp biljek jedelleriň öňüniň alynmagy babatda möhümdir.
Kompaniýa görnüşiniň kesgitlenilmeginde şärikleriň sany, maýa gurluşy, işjeňlik ugry, maýa goýum meýilnamalary, paý geçirmek zerurlygy we kompaniýanyň geljekki maksatlary ýaly köp bölek göz öňünde tutulyp bilner. Şu sebäpli kompaniýa görnüşi, anyk söwda gurluşy bahalandyrylyp kesgitlenmelidir.
Jedeliň häsiýetine görä gepleşik, şertnama esaslanýan çözgüt ýollary, araçylyk ýa-da iş ýaly hukuk ýollary gündeme gelip biler. Şärikleriň hukuklary we jemgyýet şertnamasyndaky düzgünler ilki bilen öwrenilmelidir.
Paý geçirmegiň görnüşi we güýçlülik şertleri kompaniýa görnüşine we paýyň häsiýetine görä üýtgäp biler. Jemgyýet şertnamasynda paý geçirmegе degişli çäklendirmeler hem bolup biler. Şu sebäpli geçirme işinden öň kompaniýa gurluşynyň we şertnamanyň öwrenilmegi möhümdir.
Kanunda göz öňünde tutulan şertler bar bolan ýagdaýynda kanuna ýa-da jemgyýet şertnamasyna ters käbir umumy ýygnak çözgütlerine garşy ýatyrylmagy işiniň açylmagy mümkin bolup biler. Käbir çözgütler babatda güýçsüzlik hem gündeme gelip biler.
Dolandyryjylaryň jogapkärçiligi, wezipeleri wagtynda amala aşyran işleri, günäkärlik ýagdaýlary, kompaniýanyň çeken zyýany we degişli kanunçylyk düzgünleri çäginde bahalandyrylýar.
Kompaniýa birleşmeleri, Türk Söwda Kanunynda (TTK) düzgünleşdirilen tertip we şertler çäginde amala aşyrylýar. Birleşme işinde kompaniýalaryň hukuk we maliýe gurluşlarynyň öwrenilmegi, şärikleriň hukuklarynyň goralmagy we zerur kompaniýa çözgütleriniň kabul edilmegi möhümdir.
Kompaniýanyň döredilmeginden başlap kabul edilen hukuk çözgütleri, geljekde ýüze çykyp biljek şärikçilik we söwda jedelleriniň öňüniň alynmagy babatda möhüm bolup biler. Kompaniýalar hukugyna degişli her proses; kompaniýa görnüşi, şärikçilik gurluşy, işjeňlik ugry, şertnamalar we söwda maksatlary göz öňünde tutulyp aýratynlykda bahalandyrylýar.