Şertnama taýýarlamak, öwrenmek, üýtgetmek, gepleşik geçirmek, bes etmek, jerime şerti we şertnamadan gelip çykýan jedellerde goldaw.
Söwda we şahsy gatnaşyklaryň möhüm bir bölegi şertnamalar arkaly döredilýär. Taraplaryň hukuklarynyň we borçlarynyň aýdyň kesgitlenilmegi, şertnamadan ýüze çykyp biljek töwekgelçilikleriň öňünden göz öňünde tutulmagy we jedel ýagdaýynda ýüz tutulyp bilinjek hukuk ýollarynyň şertnamada dogry düzgünleşdirilmegi uly ähmiýete eýedir.
Şertnamalar hukugy, taraplaryň arasynda döredilen şertnamalaryň taýýarlanylmagyny, öwrenilmegini, düşündirilmegini, ulanylmagyny, üýtgedilmegini, bes edilmegini we şertnamanyň bozulmagy sebäpli ýüze çykýan jedelleriň çözülmegine degişli hukuk proseslerini öz içine alýar.
Edaramyz; şertnama taýýarlamak, şertnama öwrenmek we üýtgetmek, şertnama gepleşikleri, söwda şertnamalary, hyzmat şertnamalary, satuw we üpjünçilik şertnamalary, kärende we gozgalmaýan emläk şertnamalary, şärikçilik şertnamalary, gizlinlik şertnamalary, distribýutorlyk we dilerlik şertnamalary, franşiza şertnamalary, lisenziýa şertnamalary, hyzmatdaşlyk şertnamalary, şertnamanyň bes edilmegi, jerime şerti, kompensasiýa we şertnamadan gelip çykýan jedeller ýaly meseleler bilen bir hatarda şertnamalar hukugy ugrunda hukuk maslahat we aklawjylyk hyzmatyny hödürleýär.
Şertnamalar hukugy, iki ýa-da has köp tarapyň arasynda döredilen hukuk gatnaşyklaryny we taraplaryň özara hukuklaryny hem-de borçlaryny düzgünleşdirmegi mesele edinýän hukuk pudagydyr. Bir şertnamanyň diňe gol çekilendigi, taraplaryň ähli hukuklarynyň kepillendirilendigini aňlatmaýar. Şertnamanyň kanuna laýyk bolmagy, taraplaryň isleglerini dogry görkezmegi, hukuklary we borçlary aýdyň kesgitlemegi, töwekgelçilikleri düzgünleşdirmegi, bes etme we gutarma şertlerini görkezmegi we jedel ýagdaýynda ulanyljak usullary kesgitlemegi möhümdir. Şu sebäpli şertnamanyň gol çekilmezden öň hukuk taýdan öwrenilmegi, geljekde ýüze çykyp biljek jedelleriň öňüniň alynmagy babatda möhüm hukuk goragyny üpjün edip biler.
Taraplaryň zerurlyklaryna we şertnamanyň mazmunyna laýyklykda şertnamalar taýýarlanyp bilner; taýýarlaýyş prosesinde taraplaryň hukuklary we borçlary, şertnamanyň mazmuny, töleg we gowşuryş şertleri, şertnama möhleti, bes etme şertleri, jerime şertleri, kompensasiýa düzgünleri, gizlinlik, intellektual eýeçilik, bäsdeşlik gadagançylygy, mejbury ýagdaý we jedel çözgüdi ýaly meseleler düzgünleşdirilip bilner. Garşy tarap tarapyndan taýýarlanan bir şertnamanyň gol çekilmezden öň hukuk taýdan öwrenilmegi, tarapyň öz üstüne aljak borçlarynyň we ýüzbe-ýüz bolup biljek töwekgelçilikleriniň düşünilmegi babatda möhümdir; şertnama öwrenilende bir taraplaýyn borçlar, näbelli düzgünler, jogapkärçilik çäklendirmeleri, jerime şertleri, bes etme düzgünleri, töleg şertleri, ygtyýarlyk we jedel çözgüdi, gizlinlik, bäsdeşlik gadagançylygy we intellektual eýeçilik düzgünleri bahalandyrylýar. Bar bolan şertnamanyň tarapyň bähbitlerini ýeterlik derejede goramaýan ýagdaýynda şertnama düzgünleri üýtgedilip bilner; üýtgetme prosesinde maksat diňe şertnama tekstini üýtgetmek däl-de, tarapyň öz üstüne alan hukuk töwekgelçiliklerini kesgitläp şertnamany has aýdyň we deňagramly ýagdaýa getirmekdir.
Aýratyn-da söwda şertnamalarynda şertnama tekstiniň taýýarlanylmagy ýaly, taraplaryň arasyndaky gepleşikleriň dogry alnyp barylmagy hem möhümdir; gepleşiklerde baha we töleg şertleri, jogapkärçilik, kepillik, jerime şerti, şertnama möhleti, bes etme, ýeketäklik, bäsdeşlik, gizlinlik bilen ygtyýarlyk we jedel çözgüdi ýaly düzgünler babatda tarapyň hukuk we söwda bähbitleri göz öňünde tutulyp bilner. Uzak möhletli söwda gatnaşyklarynda şertnama gol çekilmegi hukuk prosesiniň soňy däl-de, başlangyçdyr; şertnamanyň ulanylyşy dowamynda möhletler, täzelenme seneleri, töleg borçlary, gowşuryş seneleri, habarnamalar, bes etme hukugy, jerime şerti we kepillikler ýaly meseleleriň yzarlanmagy möhümdir.
Taraplaryň biriniň şertnamadan gelip çykýan borçlaryny ýerine ýetirmezligi ýagdaýynda şertnamanyň bozulmagy gündeme gelip biler; bahanyň tölenmezligi, harydyň gowşurylmazlygy, hyzmatyň gerekli görnüşde berilmezligi, şertnama ters haryt ýa-da hyzmatyň berilmegi, gizlinlik borjunyň bozulmagy, gowşuryş möhletine boýun bolunmazlygy ýa-da şertnamanyň şertnama ters görnüşde bes edilmegi ýaly ýagdaýlar hukuk bahalandyrmasyny talap edip biler. Şertnamanyň bes edilmegi babatda şertnama düzgünleri we degişli kanuny düzgünler bilelikde bahalandyrylmalydyr; bes etme prosesinde bes etme hukugynyň bar ýa-da ýokdugy, bes etme sebäbi, bes etme möhleti, duýduryş borjy, bes etme görnüşi, bes etmeden soňky borçlar bilen kompensasiýa we jerime şerti ýaly meseleler möhümdir. Bir şertnamanyň hukuk güýji babatda şertnamanyň mazmuny, taraplaryň islegi, mejbury hukuk kadalary we kanunda göz öňünde tutulan beýleki şertler möhümdir; şertnamanyň güýçsüzligine degişli bahalandyrmalarda anyk wakanyň aýratynlyklary we şertnamanyň häsiýeti öwrenilmelidir.
Şertnamalarda taraplaryň borçlaryny ýerine ýetirmegini kepillendirmek maksady bilen jerime şerti düzgünlerine orun berlip bilner; jerime şerti babatda haýsy bozulmalar üçin ulanyljakdygy, mukdary, ulanylyş şertleri, esasy berg bilen baglanyşygy we talap edilip bilinjekdigi ýaly meseleleriň aýdyň düzgünleşdirilmegi möhümdir. Şertnamanyň bozulmagy sebäpli taraplaryň biriniň zyýan çekmegi ýagdaýynda anyk wakanyň şertlerine görä kompensasiýa talaplary gündeme gelip biler; maddy zyýan, elden giden peýda, gönüden-göni zyýan, şertnamalaýyn jerime şerti we beýleki zyýan bölekleri hukuk taýdan bahalandyrylyp bilner.
Kompaniýalaryň we täjirleriň söwda işjeňligi çäginde köp sanly şertnama gatnaşygy bardyr. Edaramyz tarapyndan satuw, üpjünçilik, hyzmat, çarçuwaly, dilerlik, distribýutorlyk, agentlik, franşiza, lisenziýa we hyzmatdaşlyk şertnamalary taýýarlanyp bilner ýa-da bar bolan şertnamalar öwrenilip bilner. Haryt ýa-da önüm satuwyna degişli şertnamalarda satuw mazmuny, baha, töleg usuly, gowşuryş, töwekgelçiligiň geçmegi, kemçilikli haryt, kepillik, jogapkärçilik we bes etme ýaly meseleleriň aýdyň düzgünleşdirilmegi möhümdir. Yzygiderli haryt ýa-da hyzmat üpjünçiligi edilýän söwda gatnaşyklarynda bolsa sargyt, gowşuryş, baha, töleg, hil ölçegleri, gijikme, jerime şerti, jogapkärçilik we şertnamanyň gutarmagy ýaly meseleler düzgünleşdirilip bilner. Bir tarapyň belli bir hyzmaty bermegi, beýleki tarapyň bolsa munuň garşylygynda baha tölemegi öz üstüne alýan gatnaşyklarda hyzmat şertnamalarynyň hyzmatyň gerimini aýdyň kesgitlemegi möhümdir; hünär maslahat şertnamalarynda-da hyzmatyň gerimi, maslahatçynyň borçlary, haky, möhleti, gizlinligi, intellektual eýeçiligi, jogapkärçiligi we bes etmesi ýaly meseleler düzgünleşdirilmelidir.
Şärikçilik gatnaşyklarynda taraplaryň diňe paý derejeleriniň däl-de, kompaniýanyň nähili dolandyryljakdygynyň we şärikleriň arasyndaky mümkin bolan jedelleriň nähili çözüljekdiginiň hem öňünden kesgitlenilmegi möhümdir; şärikçilik şertnamalarynda şärikleriň maýa goşantlary, paý derejeleri, dolandyryş, ses hukugy, girdeji paýlanyşy, paý geçirmek, şärikçilikden çykmak, bäsdeşlik gadagançylygy, gizlinlik we jedel çözgüdi ýaly meseleler düzgünleşdirilip bilner. Dilerlik gatnaşyklarynda taraplaryň söwda hukuklary we borçlary, sebit ygtyýarlygy, satuw maksatlary, baha we şertnamanyň gutarmagy ýaly meseleleriň aýdyň düzgünleşdirilmegi möhümdir. Distribýutorlyk şertnamalarynda sebit, ýeketäklik, satuw maksatlary, üpjünçilik, baha, marka ulanylyşy, bäsdeşlik we bes etme ýaly meseleler jikme-jik düzgünleşdirilip bilner. Agentlik gatnaşygynda agentiň ygtyýarlyklary, işjeňlik ugry, komissiýasy, şertnamanyň möhleti we gutarma şertleriniň aýdyň kesgitlenilmegi möhümdir. Franşiza şertnamalarynda marka, kärhana modeli we söwda ulgamynyň ulanylyşyna degişli taraplaryň hukuklary we borçlary düzgünleşdirilýär; şertnamada marka ulanylyşy, franşiza bahasy, sebit, kärhana ölçegleri, bilim, mahabat, gizlinlik, bäsdeşlik gadagançylygy we bes etme ýaly düzgünler ýer alyp biler.
Söwda gatnaşyklary dowamynda taraplar biri-birine söwda syryny ýa-da gizlin maglumaty geçirip biler; gizlinlik şertnamalary bilen söwda syrlary, müşderi maglumatlary, baha maglumatlary, iş modelleri, tehniki maglumatlar we söwda strategiýalary ýaly maglumatlaryň goralmagyna degişli borçlar kesgitlenip bilner. Şertnamanyň mazmuny şahsy maglumatlaryň işlenmegini öz içine alsa, taraplaryň maglumat goragy kanunçylygy çäginde borçlarynyň şertnamada aýratynlykda düzgünleşdirilmegi zerur bolup biler; şu çäkde maglumat işleme maksatlary, taraplaryň orunlary, howpsuzlyk borçlary, maglumat bozulmasy habarnamalary, kömekçi işleýjiler, maglumat geçirilmegi we şertnama gutaranda maglumatlaryň ýagdaýy ýaly meseleler bahalandyrylyp bilner.
Ýaşaýyş jaý we iş ýeri kärendelerinde şertnamanyň aýdyň taýýarlanylmagy, taraplaryň hukuklarynyň we borçlarynyň kesgitlenilmegi babatda möhümdir; kärende şertnamalarynda kärende hakы, ýokarlanma şertleri, depozit, ulanylyş maksady, ýygym we çykdajylar, hyzmat we abatlaýyş, kiçi kärende, geçirme bilen bes etme we gutarma ýaly meseleler düzgünleşdirilip bilner. Gozgalmaýan emlege degişli şertnamalarda taraplaryň borçlary, töleg meýilnamasy, gowşuryş, tapu işleri we şertnamanyň gutarmagy ýaly meseleleriň hukuk taýdan bahalandyrylmagy möhümdir. Iş berijisi bilen işgäriň arasyndaky gatnaşygyň hukuk çarçuwasynyň kesgitlenilmeginde zähmet şertnamalary möhüm orun eýeleýär; zähmet şertnamalarynda wezipe we jogapkärçilikler, zähmet haky, iş tertibi, goşmaça hukuklar, gizlinlik, intellektual eýeçilik, bäsdeşlik gadagançylygy we şertnamanyň gutarmagy ýaly meseleler düzgünleşdirilip bilner. Işgärleriň ýa-da söwda gatnaşygynyň beýleki taraplarynyň kärhana degişli möhüm maglumatlary ulanmagynyň ýa-da belli şertlerde gönüden-göni bäsdeşlik etmeginiň öňüni almaga gönükdirilen şertnamalaýyn düzgünlemeler hem edilip bilner; emma bu düzgünleriň hukuk taýdan güýçli bolup bilmegi üçin anyk wakanyň şertlerine we kanuny çäklendirmelere laýyk taýýarlanylmagy zerurdyr.
Sanly söwdanyň ösmegi bilen şertnamalaryň elektron gurşawda döredilmegi giň ýaýrady; elektron şertnamalarda elektron habarlaşma, elektron gol, sanly tassyklama, ulanyjy şertnamalary, hyzmat şertleri we elektron ýazgylaryň subut ediş gymmaty ýaly meseleler ähmiýete eýe boldy. E-söwda işjeňliginde aralykdan satuw şertnamalary, öňünden habar bermek, ulanyş şertleri, agzalyk şertnamalary, satyjy şertnamalary we platforma şertnamalary ýaly dürli hukuk tekstlerine zerurlyk bolup biler. Dürli ýurtlarda ýerleşýän taraplaryň arasyndaky söwda gatnaşyklarynda şertnamanyň haýsy hukuga degişli boljakdygy we jedel ýagdaýynda haýsy edaranyň ygtyýarly boljakdygy möhümdir; halkara şertnamalarynda ulanyljak hukuk, ygtyýarly kazyýet, arbitraž, gowşuryş görnüşleri, töleg usullary, walýuta, salgytlar, mejbury ýagdaý we şertnamanyň dili ýaly meseleler aýratynlykda düzgünleşdirilip bilner. Söwda şertnamalarynda taraplar, belli jedelleriň döwlet kazyýetleriniň ýerine arbitraž ýoly bilen çözülmegini hem karar berip bilerler; arbitraž şertiniň geriminiň aýdyň we ulanylyp bilinjek görnüşde düzgünleşdirilmegi möhümdir.
Şertnamada jedelleriň nähili çözüljekdiginiň öňünden kesgitlenilmegi, geljekde ýüze çykyp biljek düşünişmezliklerde taraplaryň haýsy usuly ulanjakdygyny aýdyňlaşdyryp biler; şertnama görä gepleşik, araçylyk, arbitraž, ýerine ýetiriş yzarlamasy ýa-da kazyýet ýollaryndan biri ýa-da birnäçesi gündeme gelip biler. Bir şertnamanyň bozulandygy pikir edilende ilki bilen şertnama öwrenilip bozulan borç we degişli düzgünler kesgitlenýär; bozulmanyň häsiýeti (borjuny berjaý etmezlik, gerekli görnüşde ýerine ýetirmezlik, asla ýerine ýetirmezlik ýa-da beýleki şertnama garşylyk ýagdaýlary) kesgitlenýär; bes etme, baha talaby, kompensasiýa ýa-da jerime şerti ýaly hukuk netijeleri kesgitlenýär; şertnamada ýa-da kanunda göz öňünde tutulan duýduryş we habarnama şertleri öwrenilip zerur habarnamalar berilýär; ahyrynda gepleşik, araçylyk, arbitraž, ýerine ýetiriş ýa-da iş ýollaryndan amatly bolan jedel çözgüt ýoly saýlanylýar.
Bir şertnamanyň taýýarlanylmagynda diňe taraplaryň esasy ylalaşygynyň ýazmaça görnüşe getirilmegi ýeterlik bolmaz. Şertnamada mümkin boldugyça taraplaryň şahsyýet we habarlaşma maglumatlary, şertnamanyň mazmuny, taraplaryň borçlary, hak we töleg şertleri, möhlet, gowşuryş we ýerine ýetiriş şertleri, jogapkärçilik, jerime şerti, kepillik, gizlinlik, intellektual eýeçilik, bäsdeşlik gadagançylygy, mejbury ýagdaý, bes etme, şertnamadan soňky borçlar we jedel çözgüdi ýaly meseleleriň aýdyň düzgünleşdirilmegi möhümdir.
Şertnama taýýarlamak üçin her ýagdaýda aklawjy ulanmak hökmany däl. Emma aýratyn-da ýokary bahaly, uzak möhletli, söwda ýa-da möhüm hukuk netijelerini döredýän şertnamalaryň hünärmen aklawjy tarapyndan taýýarlanylmagy ýa-da öwrenilmegi, hukuk töwekgelçilikleriniň azaldylmagy babatda möhümdir.
Ýok. Bir şertnamanyň hukuk güýji; şertnamanyň mazmuny, taraplaryň islegi, mejbury hukuk kadalary we kanunda göz öňünde tutulan beýleki şertlere görä bahalandyrylýar.
Ýok. Jerime şerti her şertnamada bolmagy hökmany bolan düzgün däldir. Emma taraplar belli şertler bilen şertnama jerime şertini goşup bilerler.
Şertnamanyň bes edilip bilinjekdigi ýa-da bilinmejekdigi we haýsy şertler bilen bes ediljekdigi şertnamanyň häsiýetine, şertnama düzgünlerine we ulanyljak kanuny düzgünlere görä kesgitlenýär.
Bozulmanyň häsiýetine görä aýnyda ýerine ýetirmek, baha, kompensasiýa, jerime şerti, bes etme ýa-da beýleki hukuk talaplary gündeme gelip biler. Haýsy hukuk ýolunyň ulanyljakdygy şertnama we anyk waka öwrenilip kesgitlenmelidir.
Kanunyň rugsat berýän möçberinde taraplar şertnamada ygtyýarlyk düzgünlemesini edip bilerler. Emma her jedel babatda edilen ygtyýarlyk şertnamasynyň güýçli boljakdygy kabul edilip bilinmez; taraplaryň derejesi we jedeliň häsiýeti möhümdir.
Jedeliň görnüşine görä iş açylmazdan öň hökmany araçylyk şerti bolup biler. Anyk jedeliň degişli boljak tertibi aýratynlykda bahalandyrylmalydyr.
Elektron gurşawda edilen ylalaşyklaryň hukuk häsiýeti we güýji anyk wakanyň aýratynlyklaryna, şertnamanyň görnüşine we kanunyň göz öňünde tutan görnüş şertlerine görä bahalandyrylýar.
Şertnama gol çekilenden soň ýüze çykýan jedeli çözmek köplenç has çylşyrymly we çykdajyly bolup biler. Şertnamanyň öňünden öwrenilmegi, tarapyň bilmeýän borçlarynyň we töwekgelçilikleriniň kesgitlenilmegine kömek edip biler.
Şertnamalar, taraplaryň arasynda diňe bir ylalaşygy resmileşdirmek bilen çäklenmeýär; şol bir wagtda taraplaryň geljekki hukuklaryny we borçlaryny, jogapkärçiliklerini we jedel ýagdaýynda ulanyp biljek hukuk ýollaryny kesgitleýär. Şu sebäpli şertnamanyň taýýarlanylmagy ýaly, gol çekilmezden öň hukuk taýdan öwrenilmegi we gepleşik geçirilmegi hem möhümdir. Edaramyz; söwda we şahsy şertnamalaryň taýýarlanylmagy, şertnama öwrenmek we üýtgetmek, şertnama gepleşikleri, söwda şertnamalary, satuw we üpjünçilik şertnamalary, hyzmat we maslahat şertnamalary, şärikçilik şertnamalary, dilerlik we distribýutorlyk şertnamalary, franşiza şertnamalary, gizlinlik şertnamalary, lisenziýa şertnamalary, kärende we gozgalmaýan emläk şertnamalary, zähmet şertnamalary, elektron şertnamalar, halkara şertnamalar we şertnamadan gelip çykýan jedeller ugurlarynda hukuk maslahat we aklawjylyk hyzmatyny hödürleýär.