Ýaşaýyş we işlemek rugsady, türk raýatlygy (maýa goýum/nika/aýratyn ýol bilen), ýurtdan çykarmak we halkara goragy prosesleri.
Türkiýede ýaşaýan, maýa goýýan, işleýän, bilim alýan ýa-da söwda işjeňligini alyp barýan daşary ýurtlularyň hukuk derejeleriniň dogry görnüşde kesgitlenilmegi uly ähmiýete eýedir. Ýaşaýyş rugsady, işlemek rugsady, türk raýatlygynyň gazanylmagy, raýatlyk arzalary, ýurtdan çykarylmak, halkara goragy we daşary ýurtlularyň Türkiýedäki gozgalmaýan emläk almalary ýaly köp mesele dürli hukuk düzgünlerine tabyndyr.
Daşary ýurtlular we raýatlyk hukugy, daşary ýurtlularyň Türkiýedäki hukuk derejesine, ýaşaýyş we işlemek hukuklaryna, raýatlyk işlerine, maýa goýum arkaly raýatlyga, ýurtdan çykarmak proseslerine, halkara goragyna we daşary ýurtlularyň Türkiýedäki hukuklaryna we borçlaryna degişli hukuk düzgünlerini öz içine alýar.
Edaramyz; ýaşaýyş rugsady arzalary we uzaltmak işleri, işlemek rugsatlary, türk raýatlygynyň gazanylmagy, maýa goýum arkaly türk raýatlygy, nika arkaly raýatlyk, aýratyn ýagdaýda raýatlyk, raýatlyk arzalarynyň yzarlanmagy, raýatlyk arzalaryna degişli ret çözgütleri, ýurtdan çykarmak çözgütleri, girmek gadagançylyklary, deport işleri, halkara goragy, gozgalmaýan emläk almak, daşary ýurtlularyň kompaniýa döretmegi we Türkiýedäki hukuk işleri barada hukuk maslahat we aklawjylyk hyzmatyny hödürleýär.
Daşary ýurtlular hukugy, Türkiýe Respublikasynyň raýaty bolmadyk adamlaryň Türkiýä girmegine, Türkiýede galmagyna, işlemegine, bilim almagyna, maýa goýmagyna, gozgalmaýan emläk almagyna we beýleki hukuk işlerine degişli kadalary düzgünleşdirýän hukuk ugrudyr. Raýatlyk hukugy bolsa bir adamyň türk raýatlygyny gazanmagy, ýitirmegi, raýatlykdan çykmagy ýa-da raýatlyk derejesiniň kesgitlenilmegi ýaly meseleleri öz içine alýar. Bu iki ugur köplenç bilelikde bahalandyrylýar; aýratyn-da Türkiýede uzak wagtlap ýaşaýan ýa-da maýa goýýan daşary ýurtlular babatda ýaşaýyş, işlemek, gozgalmaýan emläk almak we raýatlyk prosesleri biri-biri bilen baglanyşykly hukuk netijelerine sebäp bolup biler.
Türkiýede belli bir möhlet galmak isleýän daşary ýurtlularyň, tabyn bolýan hukuk derejesine görä ýaşaýyş rugsadyny almaklary gerek bolup biler. Ýaşaýyş rugsady proseslerinde ilkinji arza, uzaltmak arzasy, ýaşaýyş rugsadynyň görnüşiniň kesgitlenilmegi, arzanyň taýýarlanylmagy, arza resminamalarynyň bahalandyrylmagy we ret çözgütlerine garşy hukuk ýollary barada hukuk goldawy berlip bilner. Gysga möhletli ýaşaýyş rugsady, kanunçylykda göz öňünde tutulan şertler bar bolan ýagdaýynda Türkiýede belli maksatlar bilen galmak isleýän daşary ýurtlular babatda gündeme gelip biler; arzanyň hukuk esasy we zerur resminamalar daşary ýurtlynyň Türkiýedäki galyş maksadyna görä üýtgäp biler. Maşgala baglary sebäpli Türkiýede ýaşamak isleýän daşary ýurtlular babatda maşgala ýaşaýyş rugsady gündeme gelip biler; arzalarda nika gatnaşygy, çagalar, maşgala agzalarynyň hukuk derejesi, girdeji we ýaşaýyş jaý şertleri, saglyk ätiýaçlandyryşy ýaly meseleler bahalandyrylyp bilner. Türkiýede bilim alýan daşary ýurtly okuwçylaryň bilim möhleti dowamynda hukuk derejeleriniň kanunçylyga laýyk görnüşde alnyp barylmagy gerekdir; okuwçy ýaşaýyş rugsady babatda bilim edarasynyň ýagdaýy, bilim möhleti, ýaşaýyş möhleti, salgy maglumatlary we ýaşaýyş rugsadyny uzaltmak işleri ýaly meseleler möhüm bolup biler. Türkiýede uzak wagtlap ýaşaýan we kanunçylykda göz öňünde tutulan beýleki şertleri göterýän daşary ýurtlular babatda bolsa uzak möhletli ýaşaýyş rugsady gündeme gelip biler.
Türkiýede işlemek isleýän daşary ýurtlularyň iş işjeňligi babatda zerur rugsat we hukuk şertleriniň bahalandyrylmagy gerekdir; işlemek rugsady proseslerinde iş berijiniň ýagdaýy, daşary ýurtlynyň hünäri, zähmet şertnamasy, iş şertleri, rugsat görnüşi we arza resminamalary öwrenilip bilner. Daşary ýurtlynyň Türkiýede işlejek işiniň häsiýetine we hukuk derejesine görä dürli rugsat prosesleri gündeme gelip biler; arza prosesinde resminamalaryň kanunçylyga laýyk taýýarlanylmagy we arzanyň dogry görnüşde alnyp barylmagy möhümdir. İşlemek rugsady arzasynyň ret edilmegi ýagdaýynda ret sebäbiniň öwrenilmegi we anyk waka babatda ýüz tutulyp bilinjek hukuk ýollarynyň bahalandyrylmagy gerekdir; zerur şertler bar bolan ýagdaýynda dolandyryş arzasy ýa-da kazyýet ýollary gündeme gelip biler.
Türk raýatlygy doglanda raýatlyk, soňra raýatlyk, nika arkaly raýatlyk, ogullyk-gyzlyk alynmagy arkaly raýatlyk, maýa goýum arkaly raýatlyk we aýratyn ýagdaýda raýatlyk ýaly dürli hukuk ýollary bilen gazanylyp bilner; her raýatlyk görnüşiniň öz aýratyn şertleri bar. Türkiýede belli şertleri göterýän daşary ýurtlular, kanunda göz öňünde tutulan şertler çäginde umumy ýol bilen türk raýatlygy arzasyny berip biler; şeýle arzalarda Türkiýede ýaşaýyş möhleti, ýerleşmek erki, güzeranyny üpjün etmek, jemgyýetçilik tertibi we milli howpsuzlyk babatda ýagdaý, türk dili bilimi we beýleki kanuny şertler bahalandyrmaga mowzuk bolup biler. Raýatlyk arzasy bermezden öň şertleriň anyk waka babatda birme-bir bahalandyrylmagy möhümdir.
Belli maýa goýum görnüşlerini we kanunçylykda göz öňünde tutulan şertleri ýerine ýetirýän daşary ýurtlular babatda türk raýatlygynyň aýratyn ýol bilen gazanylmagy gündeme gelip biler; maýa goýum arkaly raýatlyk prosesinde maýa goýumynyň häsiýetine görä gozgalmaýan emläk almak, maýa goýumy, iş orunlarynyň döredilmegi, bank işleri ýa-da gaznalar-beýleki maýa goýum guralları ýaly dürli saýlawlar gündeme gelip biler. Maýa goýum mukdarlary we beýleki şertler kanunçylyk üýtgemelerine tabyn bolýandygyndan, arzadan öň häzirki hukuk şertleriniň bahalandyrylmagy gerekdir. Daşary ýurtlularyň Türkiýede gozgalmaýan emläk almalary we belli şertleri berjaý etmegi ýagdaýynda hem raýatlyk arzasyny bermegi mümkin bolup biler; bu prosesde diňe gozgalmaýan emlägiň satyn alynmagy ýeterlik bolman gozgalmaýan emlägiň hukuk ýagdaýy, tapu ýazgylary, satyn alma işi, bahalandyrma, töleg prosesi, gozgalmaýan emläk üstündäki çäklendirmeler we raýatlyk babatda zerur şertler bilelikde bahalandyrylmalydyr. Raýatlyk maksady bilen maýa goýjak daşary ýurtlular babatda maýa goýumdan öň hukuk barlagynyň edilmegi möhümdir; aýratyn-da gozgalmaýan emläk maýa goýumlarynda tapu ýazgylary, girew, ele alyş, bellikler, abadanlaşdyryş ýagdaýy we satuwa päsgel berýän hukuk ýagdaýlary öwrenilip bilner.
Bir türk raýaty bilen durmuş gurmak, ýeke özi awtomatiki türk raýatlygyny gazandyrmaýar; kanunda göz öňünde tutulan şertler bar bolan ýagdaýynda nika arkaly raýatlyk arzasy berlip bilner. Arzada nikanyň häsiýeti, maşgala bitewiligi, arza berijiniň hukuk ýagdaýy we beýleki kanuny şertler bahalandyrylýar. Käbir daşary ýurtlular babatda kanunda göz öňünde tutulan aýratyn şertler bar bolan ýagdaýynda aýratyn ýagdaýda raýatlyk prosesi hem gündeme gelip biler; şeýle arzalaryň bahalandyrylmagynda degişli kanunçylyk we dolandyryş proseslerinin häzirki ýagdaýy göz öňünde tutulmalydyr.
Raýatlyk arzalary umuman arza görnüşiniň kesgitlenilmegi, hukuk şertleriniň öwrenilmegi, zerur resminamalaryň taýýarlanylmagy, arzanyň berilmegi, prosesiň yzarlanmagy, degişli edaralar tarapyndan edilýän barlaglaryň yzarlanmagy we çözgüdiň bahalandyrylmagy basgançaklaryndan durup biler; arzanyň häsiýetine görä proses we zerur resminamalar üýtgäp biler. Arza prosesinde resminama ýagdaýy, ýetmeýän resminama talaplary, howpsuzlyk barlagy, arhiw barlagy, dolandyryş bahalandyrmasy we arzanyň netijesi ýaly basgançaklaryň yzarlanmagy gerek bolup biler. Raýatlyk arzasynyň ret edilmegi ýagdaýynda çözgüdiň hukuk sebäbiniň öwrenilmegi möhümdir; anyk wakanyň aýratynlyklaryna görä ret çözgüdiniň sebäbi, arza şertleri, hödürlenen resminamalar, dolandyryşyň bahalandyrmasy we dolandyryş-kazyýet arza ýollary öwrenilip bilner. Raýatlyk arzasy hakynda berlen käbir dolandyryş çözgütleriniň kanuna gaýşydygy pikir edilýän bolsa, çözgüdiň häsiýetine görä dolandyryş kazyýet ýoluna ýüz tutulmagy gündeme gelip biler; bu prosesde iş açmak möhletiniň geçirilmezligi uly ähmiýete eýedir.
Türkiýede bar bolan daşary ýurtlular hakynda kanunçylykda görkezilen şertler ýüze çykan ýagdaýynda ýurtdan çykarmak çözgüdi alnyp bilner; ýurtdan çykarmak çözgüdi bilen ýüzbe-ýüz bolan daşary ýurtly babatda çözgüdiň hukuk esasynyň we ulanylyp bilinjek hukuk ýollarynyň çalt görnüşde bahalandyrylmagy gerekdir. Hakynda ýurtdan çykarmak çözgüdi berlen daşary ýurtlynyň, çözgüdiň häsiýetine görä kanunda göz öňünde tutulan möhletler içinde hukuk ýollaryna ýüz tutmagy gerek bolup biler; möhletleriň gysga bolup bilmegi sebäpli ýurtdan çykarmak çözgüdi habar berlende gijikdirilmezden hukuk goldawynyň alynmagy möhümdir. Käbir ýagdaýlarda daşary ýurtlular hakynda Türkiýä girmek gadagançylygy ulanylyp bilner; girmek gadagançylygynyň hukuk sebäbi, möhleti we aýrylmagy üçin ulanylyp bilinjek hukuk ýollary anyk waka esasynda bahalandyrylmalydyr. Wiza möhletiniň geçirilmegi ýa-da wiza şertlerine gaýşy hereket edilmegi hem daşary ýurtlularyň Türkiýedäki hukuk derejesine täsir edip biler; şeýle ýagdaýlarda bozulmanyň möhleti, daşary ýurtlynyň häzirki derejesi, dolandyryş çäreleri, Türkiýeden çykmak we täzeden girmek ýaly meseleler bahalandyrylýar. Ýaşaýyş rugsady arzasynyň ret edilmegi, uzaltmak talabynyň kabul edilmezligi ýa-da bar bolan ýaşaýyş rugsadynyň ýatyrylmagy ýagdaýynda hem çözgüdiň hukuk sebäbi öwrenilip bilner; anyk wakanyň häsiýetine görä dolandyryş arzasy ýa-da iş ýollary gündeme gelip biler.
Türkiýede bar bolan we halkara goragyna zerurlyk duýýandygyny öňe sürýän daşary ýurtlular babatda degişli kanunçylyk çäginde halkara goragy prosesleri gündeme gelip biler; arza berijiniň hukuk ýagdaýy, şahsy şertleri we arzanyň häsiýeti göz öňünde tutulyp proses bahalandyrylýar. Daşary ýurtlularyň Türkiýedäki hukuk derejeleri deň däldir; adamyň ýaşaýyş rugsady, işlemek rugsady, halkara goragy, wagtlaýyn goragy ýa-da raýatlyk ýaly derejelerden haýsysyna tabyn bolýandygy, eýe bolan hukuklary we borçlary babatda kesgitleýji bolup biler.
Daşary ýurtly hakyky şahslaryň Türkiýede gozgalmaýan emläk almagy belli kanuny çäklendirmelere we şertlere tabyndyr; gozgalmaýan emläk satyn almazdan öň daşary ýurtlynyň gozgalmaýan emläk almak hukugy, gozgalmaýan emlägiň häsiýeti, tapu ýagdaýy, abadanlaşdyryş ýagdaýy, çäklendirmeler we satuw işiniň hukuk netijeleri öwrenilip bilner. Daşary ýurtly hakyky we ýuridik şahslar, kanunçylygyň rugsat berýän çäginde Türkiýede kompaniýa döredip ýa-da bar bolan kompaniýalara hyzmatdaş bolup biler; kompaniýa döretmezden öň kompaniýanyň görnüşi, hyzmatdaşlyk gurluşy, maýa, işjeňlik ugry, salgyt borçlary, işlemek rugsatlary we daşary ýurtly hyzmatdaşlaryň hukuk derejesi bahalandyrylyp bilner. Türkiýede söwda işjeňligini alyp barmak isleýän daşary ýurtlularyň diňe kompaniýa döretmegi däl-de, işjeňligi üçin zerur rugsat we rugsatnamalary hem göz öňünde tutmagy gerek bolup biler.
Daşary ýurtlularyň Türkiýede durmuş gurmagy ýagdaýynda nikanyň düzülmegi we taraplaryň hukuk derejesi babatda türk hukugy bilen bir hatarda halkara hususy hukuk kadalary hem gündeme gelip biler. Türk raýaty bilen durmuş guran daşary ýurtlularyň ýa-da Türkiýede kanuny derejä eýe bolan daşary ýurtlularyň maşgala agzalary babatda maşgala ýaşaýyş rugsady we beýleki hukuk derejeleri bahalandyrylyp bilner. Türkiýede ýaşaýan daşary ýurtlularyň aýrylyşyk proseslerinde ygtyýarly kazyýet, ulanyljak hukuk, nikanyň haýsy ýurtda düzülendigi, taraplaryň raýatlyklary, çagalaryň hukuk ýagdaýy, nepaka we emläk düzgüni ýaly meseleler babatda halkara hususy hukuk kadalary gündeme gelip biler.
Türkiýede galyş möhleti adamyň tabyn bolýan wizasyna, wiza boşadylmagyna, ýaşaýyş rugsadyna ýa-da beýleki hukuk derejelerine görä üýtgäp biler.
Ýok. Türk raýaty bilen durmuş gurmak ýeke özi awtomatiki raýatlyk üpjün etmeýär. Nika arkaly raýatlyk üçin kanunda göz öňünde tutulan şertleriň bar bolmagy gerekdir.
Kanunçylykda göz öňünde tutulan şertleri göterýän daşary ýurtly hakyky şahslar Türkiýede gozgalmaýan emläk alyp biler. Emma gozgalmaýan emlägiň we alyjynyň hukuk ýagdaýynyň satyn almazdan öň öwrenilmegi möhümdir.
Ýok. Gozgalmaýan emläk almak bilen raýatlyk biri-birinden tapawutly hukuk prosesleridir. Raýatlyk üçin degişli kanunçylykda göz öňünde tutulan maýa goýum we beýleki şertleriň üpjün edilmegi gerekdir.
Kanunçylykda göz öňünde tutulan maýa goýum görnüşleriniň birini we beýleki şertleri berjaý edýän daşary ýurtlular babatda aýratyn ýol bilen raýatlyk arzasy gündeme gelip biler. Häzirki maýa goýum mukdarlary we şertler arza senesinde aýratynlykda barlanmalydyr.
Ret çözgüdiniň sebäbi öwrenilmelidir. Çözgüdiň häsiýetine görä dolandyryş arzasy ýa-da dolandyryş kazyýet ýoluna ýüz tutulmagy mümkin bolup biler.
Ýurtdan çykarmak çözgütlerinde ulanylyp bilinjek hukuk ýollary babatda möhletler möhümdir. Çözgüdiň habar berilmeginden soň gijikdirilmezden bir aklawjy tarapyndan öwrenilmegi gerekdir.
Girmek gadagançylygynyň hukuk sebäbine, möhletine we çözgüdiň häsiýetine görä dürli hukuk ýollary gündeme gelip biler.
Anyk wakanyň aýratynlyklaryna görä ret çözgüdine garşy hukuk ýollaryna ýüz tutulmagy mümkin bolup biler. Çözgüdiň sebäbi we ulanylyp bilinjek möhletler öwrenilmelidir.
Kanunçylygyň rugsat berýän çäginde daşary ýurtly hakyky we ýuridik şahslar Türkiýede kompaniýa döredip ýa-da bar bolan kompaniýalara hyzmatdaş bolup biler. Kompaniýa döretmek bilen bir hatarda işlemek we beýleki rugsatlar hem aýratynlykda bahalandyrylmalydyr.
Türkiýede ýaşamagy, maýa goýmagy, işlemegi ýa-da türk raýatlygyny gazanmagy meýilleşdirýän daşary ýurtlular babatda dogry hukuk derejesiniň kesgitlenilmegi we prosesiň başyndan başlap dogry görnüşde alnyp barylmagy, geljekde ýüze çykyp biljek ret, möhlet geçmegi ýa-da derejäniň ýitirilmegi ýaly töwekgelçilikleriň öňüni almak babatda möhümdir. Edaramyz; ýaşaýyş rugsady, işlemek rugsady, türk raýatlygynyň gazanylmagy, umumy ýol bilen raýatlyk, maýa goýum arkaly raýatlyk, gozgalmaýan emläk almak arkaly raýatlyk, nika arkaly raýatlyk, aýratyn ýagdaýda raýatlyk, raýatlyk arzalarynyň yzarlanmagy, raýatlyk retleri, ýurtdan çykarmak çözgütleri, deport işleri, Türkiýä girmek gadagançylyklary, halkara goragy, daşary ýurtlularyň gozgalmaýan emläk almagy, Türkiýede kompaniýa döretmek we daşary ýurtlularyň maşgala hukugy işleri ugurlarynda hukuk maslahat we aklawjylyk hyzmatyny hödürleýär.